Właściwym do rozstrzygania w sprawie o rozwód lub separacje jest zawsze sąd okręgowy. W praktyce niekiedy oczekiwanie na rozstrzygnięcie powyższej sprawy powoduje, że strona postepowania rozważa złożenie pozwu o alimenty do sądu rejonowego, zwykle kierując się przeświadczeniem, że czas rozstrzygnięcia w tymże sądzie powinien być krótszy. Niestety takie postępowanie jest niewłaściwe. Przepisy Ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. nr 43, poz. 296)wprost określają, że wszczęcie sprawy o alimenty w tym przypadku jest niedopuszczalne. Zgodnie z art. 445 § 1 k.p.c. „ W czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie może być wszczęta odrębna sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny i o alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy nimi a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Pozew lub wniosek o zabezpieczenie w takiej sprawie sąd przekaże sądowi, w którym toczy się sprawa o rozwód lub o separację, w celu rozstrzygnięcia według przepisów o postępowaniu zabezpieczającym”. Analogiczna sytuacja ma miejsce w przypadku spraw dotyczących władzy rodzicielskiej. Dzieję się tak, gdyż w skutek procesu o rozwód lub separację, sąd okręgowy musi w orzeczeniu kończącym sprawę rozstrzygnąć nie tylko o rozwodzie ale także o innych kwestiach. Mianowicie „W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka (…)” ( art. 58 § 1 Ustawy z dnia 25 lutego 1964 rKodeks rodzinny i opiekuńczy Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59 z późn. zm.).
oprac. EŁ
Jeśli trwa proces o rozwód nie można wytoczyć odrębnej sprawy o alimenty
Właściwym do rozstrzygania w sprawie o rozwód lub separacje jest zawsze sąd okręgowy. W praktyce niekiedy oczekiwanie na rozstrzygnięcie powyższej sprawy powoduje, że strona postepowania rozważa złożenie pozwu o alimenty do sądu rejonowego, zwykle kierując się przeświadczeniem, że czas rozstrzygnięcia w tymże sądzie powinien być krótszy. Niestety takie postępowanie jest niewłaściwe. Przepisy Ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. nr 43, poz. 296)wprost określają, że wszczęcie sprawy o alimenty w tym przypadku jest niedopuszczalne. Zgodnie z art. 445 § 1 k.p.c. „ W czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie może być wszczęta odrębna sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny i o alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy nimi a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Pozew lub wniosek o zabezpieczenie w takiej sprawie sąd przekaże sądowi, w którym toczy się sprawa o rozwód lub o separację, w celu rozstrzygnięcia według przepisów o postępowaniu zabezpieczającym”. Analogiczna sytuacja ma miejsce w przypadku spraw dotyczących władzy rodzicielskiej. Dzieję się tak, gdyż w skutek procesu o rozwód lub separację, sąd okręgowy musi w orzeczeniu kończącym sprawę rozstrzygnąć nie tylko o rozwodzie ale także o innych kwestiach. Mianowicie „W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka (…)” ( art. 58 § 1 Ustawy z dnia 25 lutego 1964 rKodeks rodzinny i opiekuńczy Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59 z późn. zm.).
]]>
Tak. W tym przypadku małżonek rozwiedziony ma prawo wyboru, czy pozostać przy nazwisku, które zmienił w skutek zawarcia małżeństwa czy powrócić do nazwiska poprzedniego ( panieńskiego ). Kwestię reguluje art. 59 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. z 1964r. Nr 9, poz. 59 z pózn. zm.).
Warto jednak wiedzieć, że możliwość powrotu do nazwiska noszonego przed zawarciem związku małżeńskiego poprzez złożenie oświadczenia przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego jest ograniczone terminem trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu. Jest to najszybszy i najprostszy sposób zmiany dotychczasowego nazwiska. W przypadku uchybienia temu terminowi nie będzie już miała zastosowania wcześniej wspomniana ustawa.
Oprac. EŁ
]]>Czy zgłaszają się do pani pary, które mówią wprost, że mediacja jest dla nich ostatnią deską ratunku?
Tak, bywa, że ludzie w związkach tak zaplątują się w konflikty, że nie są w stanie sami sobie z nimi poradzić i właściwie przestają ze sobą rozmawiać. Niektórzy chcą naprawić relacje, ale nie potrafią sami uzgodnić zasad, na jakich je oprą. Inni znów chcą się rozstać, ale nie umieją rozwiązać zagmatwanych spraw związanych z rozwodem. Większość działa pod wpływem emocji.
Co im pani radzi?
Moja rola jako mediatorki nie polega na udzielaniu porad ani podsuwaniu rozwiązań. Moim zadaniem jest wysłuchać obu stron, a następnie pomóc im uporządkować zagmatwane sprawy. Mam przekonanie, że osoby które przychodzą do mnie ze swoim kłopotem, potrafią same mu zaradzić, są w stanie pokierować własnym życiem. Nie jestem od nich mądrzejsza. Pomagam im tylko podjąć ich własne decyzje, dbając, by mieli jak najwięcej danych.
A gdy przychodzi tylko jedna strona?
W mediacji obowiązuje zasada dobrowolności, dlatego nie mogę nikogo do niej przekonać ani wywrzeć jakiejkolwiek presji. Niekiedy na prośbę osoby zainteresowanej, inicjującej mediację, objaśniam tej drugiej, na czym cały proces polega, bo niechęć do wzięcia udziału w mediacji wynika często z niewiedzy. Jednak obie strony konfliktu muszą się zgłosić z własnej woli. Jest to pierwszy, bardzo ważny krok do nawiązania porozumienia.
Co dzieje się na pierwszym spotkaniu?
Przedstawiamy się sobie, poznajemy nawzajem. Ten pierwszy etap nazywam czasem monologiem mediatora, bo to ja robię wprowadzenie, ustalam role, objaśniam zasady, według których będziemy pracować. Ale coraz częściej trafiają do mediacji osoby, które już mają wstępną wiedzę i często pierwszy etap przebiega w dialogu z osobami uczestniczącymi w niej.
Drugi etap to czas wypowiedzi obu stron konfliktu?
Tak, każda ze stron może tu opowiedzieć o kłopocie, z którym przyszła, a także o swoich oczekiwaniach wobec mediacji. Zadaję tu dodatkowe pytania, aby dobrze poznać istotę sprawy i to, co doprowadziło do nieporozumienia, konfliktu, kryzysu.
W trzecim etapie na chwilę przejmuję głos. Nie staję po żadnej ze stron, tylko na podstawie tego, co usłyszałam, staram się nazwać problemy i sformułować tematy do omówienia. I tak na przykład para w sytuacji okołorozwodowej ma tu zazwyczaj do ustalenia zasady dalszej opieki nad dziećmi, podziału mieszkania czy majątku, kontaktu dzieci z dalszą rodziną i bliskimi.
A czy jest miejsce na zdefiniowanie potrzeb każdej ze stron?
To etap czwarty, chyba najważniejszy, bo obie osoby po wypowiedzeniu swoich oczekiwań i potrzeb nagle widzą, że ich interesy wcale nie są sprzeczne, przynajmniej częściowo. Na przykład oboje zgodnie dążą do tego, aby dzieci jak najmniej ucierpiały z powodu ich rozstania. Przestają się nawzajem obwiniać, skupiają na rozwiązaniu problemu, na tym, co łączy. To powoduje, że mediacje ruszają do przodu. Na tym etapie można też wyjaśnić wiele nieporozumień, intencji, które stały za słowami. Można też nazwać różnice i te obszary, w których nie ma porozumienia, a trzeba znaleźć jakieś rozwiązania.
Czy to początek porozumienia?
Może nie następuje zgoda, ale uspokojenie, wyciszenie wrogich emocji. To pozwala na spokojną rozmowę, na negocjowanie rozwiązań zgodnych z oczekiwaniami obojga. Odbywa się to często na zasadzie burzy mózgów: obie strony zgłaszają jak najwięcej dobrych dla siebie rozwiązań, a potem stopniowo zawężamy listę do tych najważniejszych, najbardziej satysfakcjonujących. To piąty etap mediacji.
A następny?
W szóstej, ostatniej części, zajmujemy się wspólnie redagowaniem porozumienia. Spisujemy szczegółowo wszystko to, na co zgodziły się obie strony. I tym porozumieniem kończymy mediacje. Struktura sześciu etapów, której przestrzegamy w naszym Stowarzyszeniu, bardzo pomaga w porządkowaniu całego procesu. Inni mediatorzy mogą tu korzystać z innych standardów, ale stopniowość, rozłożenie w czasie kolejnych wydarzeń mediacji zawsze obowiązuje.
Ilu potrzeba spotkań z mediatorem, aby osiągnąć porozumienie?
Czasami wystarczą dwa półtoragodzinne posiedzenia, bywa też, że potrzeba pięciu. To zależy od tego, jak skomplikowana jest sprawa, ile rzeczy trzeba ustalić.
Czy zdarza się, że w wyniku mediacji pary odstępują od decyzji o rozwodzie?
To zależy od etapu konfliktu i od nastawienia, z jakim przychodzą. Często obserwuję, że małżeństwa czy związki, w których obu stronom zależy na poprawieniu relacji, wychodzą z opresji zwycięsko. Cieszę się, gdy mogę im w tym pomóc.
Adresy pod którymi można znaleźć doświadczonych mediatorów rodzinnych:
www.rodzina sos.pl
www.polskie centrum mediacji.pl
www.stowarzyszenie mediatorów rodzinnych
www.stopociech.pl
]]>Ustawa z 6 listopada 2008 r. nowelizuje Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59późn. zm.) Wprowadzone zmiany obowiązują od 13 czerwca 2009r. i rozszerzają artykuł 58, co ma na celu ochronę interesów dzieci. Artykuł 58 § 1 kro brzmi „W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.” Ponadto w § 1a wskazano, iż „Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka. Sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom na ich zgodny wniosek, jeżeli przedstawili porozumienie, o którym mowa w § 1, i jest zasadne oczekiwanie, że będą współdziałać w sprawach dziecka.”
Porozumienie rodziców w sprawie dzieci powinno więc określać ich prawa i obowiązki względem potomstwa. Ustawa nie precyzuje formy porozumienia, ale najlepszą wydaje się być forma pisemna. Ustawodawca wskazuje, że rodzeństwo powinno wychowywać się razem, jednak każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie i jeżeli jest to możliwe, należy uwzględnić przy tym wolę dziecka i jego stopień dojrzałości.
Przygotowywanie porozumienia wymaga współpracy rodziców. Jeżeli rodzice nie będą mogli dojść do zgody w kwestiach władzy rodzicielskiej i spraw mających z nią związek, sąd ma prawo ograniczyć władzę rodzicielską obojgu lub jednemu z rodziców. Niejednokrotnie konflikty między rodzicami zostają rozszerzone na dzieci, a to nie służy ich dobru.
Ustawodawca nie wskazuje, jak porozumienie ma wyglądać, jednak praktyka sądowa określiła, co powinno znaleźć się w treści dokumentu. Są to m.in. ustalenia w kwestii:
– Władzy rodzicielskiej i miejsca zamieszkania dziecka
– Kontaktów z rodzicami (w jaki sposób i kiedy dziecko będzie widywać się z rodzicem, z którym nie zamieszkuje na stałe)
– Wakacji, ferii, świąt ( np. w których miesiącach dziecko spędza wakacje z matką, a w których z ojcem; czy pierwszy dzień świąt będzie zawsze spędzany u jednego rodzica, czy może na przemian)
– Edukacji (w jaki sposób rodzice będą podejmowali decyzje dotyczące wyboru szkoły, zajęć pozalekcyjnych)
– Zdrowia (kto będzie podejmował decyzje związane ze stanem zdrowia, wyborem lekarzy)
– Finansów (kto i w jakiej wysokości będzie płacił za zajęcia pozalekcyjne, zakup mebli, wycieczki itp.)
– W jaki sposób rodzice będą rozwiązywali między sobą kwestie sporne.
W każdym przypadku sąd ma obowiązek kontrolowania treści porozumienia, dlatego może się zdarzyć, że doprecyzowanie niektórych punktów odbywać się będzie na rozprawie przy udziale obojga rodziców.
Przykładowe wzory i objaśnienia można znaleźć na stronach:
]]>
Specjalistyczna Poradnia Rodzinna działa w Wołominie od 2005 roku, a głośno było o niej zimą tego roku, kiedy grupie waszych psychologów udało się objąć natychmiastową pomocą ponad siedemdziesięciu pogorzelców – ofiary pożaru w centrum miasta.
Działaliśmy wtedy w sytuacji wyjątkowej i rzeczywiście szybko zorganizowaliśmy pomoc psychologiczną w ramach tzw. interwencji kryzysowej. Możliwe było to dzięki zatrudnionym w poradni specjalistom swe działania elastycznie do wymagań sytuacji. Pomocne w naszej pracy było zgromadzenie poszkodowanych w jednym miejscu, co znacząco ułatwiło nawiązanie kontaktu, zdiagnozowanie ich stanu i określenie formy najbardziej odpowiedniej dla nich pomocy.
Obecność psychologów w sytuacjach kryzysowych nikogo już nie dziwi. A czy w życiu codziennym ludzie nie umiejący sobie na przykład poradzić z kryzysem we własnym małżeństwie, zdają sobie sprawę, jak ważna jest pomoc osoby z zewnątrz?
Ta świadomość jest chyba coraz bardziej powszechna. Świadczą o tym długie kolejki do naszej placówki. W ramach poradni swą pomoc oferuje psychiatra, czterech psychoterapeutów, dziesięciu psychologów i prawnik. Mimo to na pierwsze spotkanie ze specjalistą trzeba czekać około trzech miesięcy. I trudno to tłumaczyć specyfiką naszego miasta – dużym przemieszaniem środowisk i nagromadzeniem problemów. Myślę, że konflikty małżeńskie, rodzinne dotyczą wszystkich grup społecznych i są znamienne dla naszych czasów.
Czy możecie pomóc, kiedy do poradni zgłasza się tylko jedna ze stron małżeńskiego sporu?
Doświadczenie pokazuje, że ta druga też wkrótce się pojawia, choćby z lęku, że jakieś decyzje, na przykład o sprawie sądowej, zapadną bez jej wiedzy. Obawa przed sądem jest uzasadniona, bo z mojej wiedzy wynika, że kiedy sprawa rodzinna trafia na wokandę, to obie strony tracą w pewien sposób kontrolę nad dalszym biegiem wydarzeń, a na sali sądowej rozgrywają swojego rodzaju wojnę przeciw sobie. Liczy się wtedy podział majątku, orzeczenie winy, sprawa kontaktów z dziećmi, alimenty. W sądzie rzadko jest miejsce na pojednanie, tam każdy chce wygrać swoją sprawę. Nasza poradnia daje obu stronom szansę na wyciszenie emocji, na spokojne przemyślenie własnej sytuacji bez ingerencji rodziny, znajomych, adwokatów. Przychodząc do psychologa nic się nie ryzykuje, a zyskuje wolność, bo jest tu czas, aby nad każdym krokiem spokojnie się zastanowić, a z każdego posunięcia można się wycofać.
Dajemy wsparcie, nie rozwiązujemy konfliktu, ale pomagamy skierować go na tor własnych decyzji obojga partnerów.
Jak wygląda pierwsze spotkanie z psychologiem?
Wysłuchujemy obu stron, aby dowiedzieć się, w jakim miejscu konfliktu się znajdują, czego od siebie chcą, kiedy i jak zaczął się rozpad relacji, czy jeszcze widzą się nawzajem i choć trochę rozumieją. Potem wybieramy rodzaj terapii, której wynikiem ma być przybliżenie obu stron do siebie. Pracuję w nurcie psychoanalitycznym, stąd specyfiką mojego podejścia jest oddzielny kontakt z każdym ze współmałżonków, a co pewien czas spotykam się z obojgiem jednocześnie. Natomiast moja koleżanka – terapeutka rodzinna – pracuje z parami. Specyfiką terapii małżeńskiej jest to, że nie ma tu, jak w przypadku leczenia choroby, żadnej normy zdrowia. Nie ma bowiem wzorca małżeństwa idealnego, do którego mamy dążyć, nie możemy narzucać jak powinien działać dobry związek, bo każdy tworzy go sobie inaczej.
Chorobę można pokonać lekarstwami.
Ale nie mamy wpływu na jej powstanie. A konflikt małżeński „wypracowaliśmy” zwykle sami, a na swoją aktywność, decyzje, postawy mamy jednak wpływ. Psychologowi łatwiej jest pracować z kimś, kto sam doprowadził się do trudnej sytuacji, bo może mu pomóc z niej wyjść. Taka osoba dalej dysponuje potencjałem naprawczym, ma dostęp do innych nadal nieźle funkcjonujących sfer swojego życia, jak pozostałe relacje rodzinne czy choćby praca. Sytuacja komplikuje się nieco w przypadku rodzin, gdzie problem ma podłoże w uzależnieniach czy zaburzeniach psychicznych.
Czy każda terapia kończy się powodzeniem?
Niestety nie, ale tu też sukces terapii jest nieco inaczej definiowany. Powodzeniem jest już często podjęcie decyzji o nierozchodzeniu się lub rozpoczęcie wspólnej terapii. Najłatwiej pracuje się z parami, gdzie jest do pokonania konkretny problem. Już sam fakt, że się zgłaszają, szczególnie, kiedy robi to mężczyzna, jest pierwszym bardzo ważnym krokiem w terapii. Czasem wystarczy pokazać obojgu, że to, co z zaciekłością atakują, jest czymś dla nich bardzo ważnym, na przykład dawna czułość, bliskość. Nazywam to przywracaniem dobrego w związku. Każda terapia ma swoje etapy: szukamy wspólnych dla obojga celów, zbliża ich to, że rozmawiają z tym samym psychologiem i z czasem są już w stanie się ze sobą komunikować.
Czy wiek małżonków ma tu znaczenie?
Niewątpliwie najlepiej pracuje się z młodymi małżeństwami. One najczęściej nie umieją być ze sobą, bo nikt tego nie uczy w szkole. Czasami wystarczy pokazać kilka prostych sposobów ułatwiających komunikację i już jest lepiej. Wiele też zależy od motywacji obojga, bo współczesna młodzież przyzwyczajona do tego, że zawsze ma być przyjemnie, z trudem przyjmuje do wiadomości, że małżeństwo to także codzienna ciężka praca i że czasami trzeba dać coś od siebie.
Starsze małżeństwa rzadko pojawiają się w naszej poradni. Trudniej je naprawiać, bo działają zwykle według utartych schematów, mają wieloletnie nawyki i przyzwyczajenia, a także zadawnione urazy. Zdają sobie zwykle sprawę, że rozwód niewiele zmieni, bo w starszym wieku trudno znaleźć nowego partnera. Skupiają się często na własnym zdrowiu, nie przywiązując już większego znaczenia do jakości wzajemnych relacji. Czasami trzeba pomóc obojgu radzić sobie z emocjami aby ich związek przetrwał kolejny kryzys. Niekiedy wystarczy uświadomić dojrzałym małżeństwom, że nie warto tracić czasu i zdrowia na wieczne kłótnie i przepychanki
Jak pan ocenia kondycję polskich rodzin?
Nie jest tak źle, bo rozpada się „tylko” co trzecie małżeństwo. Niedawno odwiedziła poradnię grupa norweskich psychologów, aby poznać nasze pomysły na naprawianie rodzin, bo w ich kraju tylko 20 procent związków trwa dłużej niż pięć lat.
Specjalistyczna Poradnia Rodzinna w Wołominie
ul. Legionów 78
tel: 22 776 44 95, 96
Punkt Pomocy Dziecku i Rodzinie przy OPS
Tłuszcz ul. Kościuszki 7
tel: 29 757 32 40
Ośrodek Pomocy Rodzinie w Kryzysie
Kobyłka ul. Wołomińska 1
tel: 22 786 12 03
OPS Zielonka ul. Literacka 20
tel: 22 781 03 51
]]>
Sąd orzeka o separacji na żądanie któregoś z małżonków. Z takim żądaniem może wystąpić także małżonek, który jest winny powstania w małżeństwie zupełnego rozkładu pożycia. Wniosek w sprawach o separację na zgodną prośbę małżonków składa się do sądu okręgowego, w którego okręgu małżonkowie wspólnie zamieszkują lub do sądu znajdującego się w miejscu ich wspólnego pobytu (art. 567¹ kpc). Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnego miejsca zamieszkania ani pobytu, wniosek należy zgłosić w sądzie właściwym dla jednego z małżonków zgodnie z art. 508 kpc, tj. do sądu miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku braku miejsca zamieszkania – sądu miejsca jego pobytu. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, jeżeli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może orzec separację na podstawie ich zgodnego żądania. W tym wypadku sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia. Następują wówczas takie skutki, jak wówczas gdy żaden z małżonków nie ponosi winy. Jeżeli jeden z małżonków żąda orzeczenia separacji, a drugi orzeczenia rozwodu i żądanie to jest uzasadnione, sąd orzeka rozwód. Jeżeli jednak orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne, a żądanie orzeczenia separacji jest uzasadnione, sąd orzeka separację
Przesłanki pozytywne
Przesłanką pozytywną (czyli taką, która musi wystąpić) do orzeczenia rozwodu i separacji przez sąd jest ustalenie, że pomiędzy małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia. Dodatkowo w przypadku rozwodu istnieje obowiązek wykazania przed sądem, że rozkład pożycia ma cechy trwałości. Różnica w porównaniu z przesłankami pozytywnymi rozwodu (zupełny i trwały rozkład pożycia) polega na tym, że dla separacji przewiduje się przesłankę zupełnego rozkładu pożycia, nie jest natomiast konieczne, ażeby rozkład był także trwały. W doktrynie prawa rodzinnego i orzecznictwie sadów przyjmuje się, że zupełny rozkład pożycia małżeńskiego to stan polegający na ustaniu więzi uczuciowych, fizycznych i gospodarczych między małżonkami. Natomiast trwałość rozkładu to rozkład tak głęboko posunięty, że nie ma już szansy, by małżonkowie odbudowali łączące ich więzi.
Przesłanki negatywne
Wyróżnia się trzy przesłanki negatywne (czyli takie, które nie mogą zaistnieć) do orzeczenia rozwodu. Zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym – mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia – orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód lub odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
W przypadku separacji ustawodawca powtórzył dwie pierwsze przesłanki negatywne (w postaci niemożności orzeczenia separacji przez sąd, jeśli w ten sposób miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego). Nie występuje natomiast trzecia negatywna przesłanka w postaci żądania separacji przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia i braku zgody na powyższe drugiego małżonka. Oznacza to, że sąd może orzec separację także na żądanie małżonka wyłącznie winnego i mimo sprzeciwu drugiego małżonka.
Skutki rozwodu i separacji
Rozwiązanie małżeństwa przez rozwód skutkuje jego ustaniem. Z datą uprawomocnienia się wyroku ustaje również ustrój małżeńskiej wspólności ustawowej. Od tego momentu każdy z małżonków może zawrzeć nowy związek małżeński. Orzeczenie rozwodu jest nieodwołalne, co oznacza, że nie można powrócić do stanu poprzedniego (co nie oznacza, że te same osoby nie mogą ponownie wstąpić w związek małżeński).
W przypadku separacji także ustaje małżeńska wspólność ustawowa. Jednak małżonkowie będący w separacji nie mogą zawrzeć nowych związków małżeńskich, bo wówczas popełniliby przestępstwo bigamii. Nie mogą też wrócić do poprzednich nazwisk, co jest możliwe w przypadku rozwodu. W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa. Taka sytuacja nie jest możliwa w przypadku orzeczenia separacji.
Wpływ separacji na władzę rodzicielską
Orzeczenie o separacji nie zrywa więzi rodzinnych, małżonkowie pozostają nadal rodziną. Sąd może ze względu na dobro dziecka pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom. Możliwe jest ograniczenie władzy jednemu z rodziców i powierzenie drugiemu. Sąd orzekając o separacji może orzec o zawieszeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej. W większości przypadków sąd orzeka o pozostawieniu pełnej władzy rodzicielskiej obojgu małżonkom.
Orzeczenie separacji powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej. Nie może być ona zmieniona w drodze umowy. Ustrój rozdzielności majątkowej polega na tym, że każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed powstaniem ustroju, jak i nabyty później oraz zarządza całym swoim majątkiem samodzielnie. Nie ma małżeńskiego majątku wspólnego, a każdy z małżonków ma jedynie swój majątek osobisty. Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym separację dokonać podziału majątku wspólnego.
Małżonkowie w separacji mają względem siebie większe obowiązki niż małżonkowie, którzy zadecydowali o rozwodzie. Osoby żyjące w separacji, jeśli są ku temu powody (tzw. względy słuszności), mają obowiązek wzajemnej pomocy. Ponadto, była żona lub mąż może płacić drugiemu małżonkowi alimenty w okresie do 5 lat, i tylko sądownie można domagać się przedłużenia tego okresu. W przypadku separacji natomiast takie ograniczenia nie istnieją.
Najważniejszą kwestią przy ustalaniu odpowiedzialności za zobowiązania jest czas, w którym zostały one zaciągnięte. Jeżeli zobowiązanie powstało w trakcie trwania małżeństwa i przed orzeczeniem separacji, odpowiedzialność ponosić będą wspólnie małżonkowie. Jeśli jednak miało to miejsce po orzeczeniu separacji przez sąd, to każdy małżonek będzie odpowiadał samodzielnie za swoje długi.
Zniesienie separacji
Sąd na zgodne żądanie małżonków może orzec o zniesieniu separacji. Następuje powrót do sytuacji sprzed orzeczenia o separacji. Dotyczy to m.in. ustroju rozdzielności majątkowego. Na zgodny wniosek małżonków sąd znosząc separację może utrzymać ustrój rozdzielności. Jeżeli w rodzinie są małoletnie dzieci, sąd znosząc separację powinien orzec o władzy rodzicielskiej nad nimi.
]]>
Publikację można również pobrać z naszej strony, klikając w link poniżej:
DORADCA – Biuletyn Obywatelskiego Biura Porad nr 6 (2177)
W szósty numerze znajdziecie Państwo informacje m.in. o:
Zapraszamy do czytania!
]]>W ostatnich latach rośnie liczba tak zwanych „rozwodów kościelnych”. Co tak naprawdę kryje się pod tym potocznym określeniem?
Michał Poczmański: Kościół katolicki nie akceptuje rozwodów, ale pozostawia inną możliwość: można ubiegać się o wyrok orzekający, że małżeństwo od początku było nieważne. Popularnie stosowany termin „unieważnienie małżeństwa” jest niezgodny z prawdą – tym właśnie różni się proces kanoniczny od cywilnego, że nie udowadnia się w nim rozpadu małżeństwa, tylko dowodzi, że w ogóle nie zaistniało. Każda czynność prawna, a taką przecież jest zawarcie małżeństwa, może zostać uznana za nieważną. Na przykład, kupno mieszkania musi odbywać się w formie aktu notarialnego. Jeśli forma będzie inna niż ta wskazana w przepisach prawa, to umowa kupna mieszkania będzie nieważna i uznana za niebyłą. Podobnie jest z małżeństwem. Zawarcie małżeństwa wymaga spełnienia wielu istotnych warunków. Jeśli nie zostaną one spełnione, to wtedy – podobnie jak w przypadku nieważnej umowy kupna mieszkania – małżeństwo będzie uważane za nieważne.
Gdzie składa się wniosek o stwierdzenie nieważności małżeństwa i czy warto tu korzystać z pomocy adwokatów specjalizujących się w prawie kanonicznym?
Rzadko się zdarza, aby oboje małżonkowie zgodnie występowali o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Zwykle robi to jedna osoba i wtedy składa wniosek do jednego z trybunałów kościelnych prowadzonych niemal w każdej diecezji. Pomoc prawnika kanonisty przy formułowaniu poprawnego wniosku jest niezbędna: trzeba znać przepisy prawa kanonicznego, formuły prawne, właściwie dobrać materiał dowodowy. Sam proces też jest skomplikowany i warto, aby nad jego przebiegiem czuwał dobrze przygotowany prawnik po studiach z prawa kanonicznego.
Adwokatów kościelnych, którzy mają zgodę biskupa na występowanie przed sądem kościelnym, jest w Polsce niewielu i ich usługi kosztują około kilku tysięcy złotych.
Pomoc prawnika kanonisty niebędącego adwokatem kościelnym nazywa się asystencją prawną, jest akceptowana przez trybunał kościelny i kosztuje około kilkuset złotych.
Jak wygląda postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności małżeństwa krok po kroku?
W naszej kancelarii zaczynamy od bezpłatnego wypełnienia formularza wstępnego, aby ustalić, czy w danym przypadku są podstawy prawne do wszczęcia procesu.
Zanim go rozpoczniemy, pytamy też o rozwód cywilny – powinien być złożony przynajmniej pozew rozwodowy w sądzie cywilnym.
Następnie ustalamy, czy wystąpiły przyczyny potrzebne do stwierdzenia nieważności. Są one wymienione w prawie kanonicznym w trzech zasadniczych grupach:
Dość często małżonkowie powołują się na kanon mówiący o „niezdolności psychicznej do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich”. Chodzi tu na przykład o niedojrzałość emocjonalną.
Następny krok to napisanie skargi powodowej, czyli odpowiednika pozwu w sądzie cywilnym.
Podajemy w niej powody starania się o stwierdzenie nieważności, wskazujemy też dane świadków, którzy potwierdzą naszą wersję. Podpisaną przez powoda lub jego pełnomocnika skargę składamy w sądzie diecezjalnym, właściwym dla miejscowości, w której zawarte było małżeństwo lub w której zamieszkuje strona pozwana.
Kodeks prawa kanonicznego dopuszcza również trybunał w miejscu, w którym mieszka strona powodowa lub w którym ma być zebrana większość dowodów, ale to odbywa się rzadko.
Po przyjęciu skargi sąd ustala koszty sądowe. Wynoszą one zazwyczaj od 500 do 1000 złotych w pierwszej instancji oraz od 300 do 500 w drugiej. Można wystąpić o zwolnienie z całości lub części kosztów, uzasadniając to trudną sytuacją materialną. Sąd często taki wniosek uwzględnia.
Czy sąd diecezjalny zawiadamia o sprawie współmałżonka?
Robi to po przyjęciu naszej skargi, aby druga strona mogła przedstawić swoją wersję i powołać własnych świadków. Jeśli współmałżonek odpowie na wezwanie , jego zeznania i świadkowie są brani pod uwagę. Jeśli nie zareaguje- sprawa toczy się bez jego udziału.
Jak przebiega rozprawa w sądzie?
Osobami biorącymi udział w procesie są: sędziowie, obrońca węzła małżeńskiego, który czuwa nad tym, aby proces od strony formalnej i materialnej był przeprowadzony zgodnie z zbiera dowody za ważnością małżeństwa, a także notariusz spisujący wszystko, co zostało powiedziane oraz adwokat strony, jeśli został taki powołany.
Sam proces nie przypomina procesu cywilnego orzekającego rozwód. Strony i świadkowie przesłuchiwani są indywidualnie. W zasadzie małżonkowie nie spotykają się nigdy na sali rozpraw.
Wypowiadają się eksperci: psycholog, psychiatra lub inny specjalista zatwierdzeni przez Kościół.
Akta sprawy zawierające protokoły zeznań świadków i stron, biegłych oraz dokumenty otrzymuje trzech sędziów. Każdy z nich wydaje decyzję indywidualnie, po czym spotykają się i dyskutują. Wyrok zapada większością głosów.
Czy wyrok pierwszej instancji kończy sprawę?
Nie. Żeby móc zawrzeć małżeństwo po raz kolejny, sprawa musi być ponownie rozpatrzona przez sąd drugiej instancji, który musi wydać taki sam werdykt. Po orzeczeniu w sądzie diecezjalnym, sprawa zostaje automatycznie, bez wniosku żadnej ze stron, przekazana do sądu drugiej instancji. Gdy natomiast sąd pierwszej instancji orzeka wbrew naszym oczekiwaniom, że małżeństwo jest ważne, musimy już sami napisać apelację do sądu drugiej instancji. Mamy na to 15 dni od powiadomienia o wyroku. Zawsze możliwa jest trzecia instancja.
Jak długo trwa proces?
Przepisy prawa kanonicznego zakładają, że w pierwszej instancji powinien trwać nie dłużej niż rok, a w drugiej pół roku. W praktyce termin ten nie jest przestrzegany i bywa, że skomplikowane sprawy trwają po kilka lat. Zwykle jest to 1,5 roku w pierwszej instancji i rok w drugiej instancji.
A jeśli wyroki dwóch instancji są odmienne?
Wtedy przysługuje nam odwołanie do tak zwanej Roty Rzymskiej – to rodzaj watykańskiego sądu najwyższego, który podejmuje decyzję na podstawie przesłanej dokumentacji. Nie ma tu określonego terminu, sprawy trwają po kilka lat.
Czy małżeństwa, które nie mają jeszcze rozwodu cywilnego, kieruje się do poradni mediacyjnych, aby podjęły próbę ratowania związku?
Trybunał zawsze próbuje ratować małżeństwo. Nawet wtedy, kiedy jest ewidentnie nieważnie zawarte. Istnieje możliwość tzw. uważnienia małżeństwa, czyli spowodowania, aby małżeństwo, które co prawda było nieważnie zawarte, przez uzupełnienie pewnych braków zostało w końcu ważnie zawarte.
Czy po uzyskaniu decyzji sądu o nieważności małżeństwa można ponownie zawrzeć ślub kościelny?
Co do zasady tak, chyba że Trybunał orzeknie klauzulę nakazującą jednej ze stron uzyskanie zgody na zawarcie kolejnego małżeństwa.
A co z dziećmi urodzonym w małżeństwach, które po latach zostały uznane za nieważne?
Jeśli sąd kościelny wydaje wyrok orzekający o nieważności małżeństwa, to nie unieważnia on lat wspólnego życia i nie dotyczy też potomstwa. Dzieci są nadal poczętymi i urodzonymi w małżeństwie katolickim.
]]>
Zgodnie z art. 45 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Zasadą jest zatem możliwość dochodzenia przez małżonka – po ustaniu ustroju wspólności majątkowej – zwrotu nakładów poczynionych z majątku wspólnego, np. pobranego wynagrodzenia za pracę, na majątek osobisty drugiego małżonka. Jednakże zakup niektórych przedmiotów osobistego użytku, np. biżuterii, pomimo ich znacznej wartości, mógł stanowić zaspokojenie potrzeb niematerialnych rodziny, wzmacniając istniejące więzi oraz mógł być uzasadniony panującymi zwyczajami oraz zasadami współżycia społecznego lub być słuszny z innych względów. W konsekwencji zakup takich wartościowych przedmiotów osobistych nie powoduje powstania obowiązku stosownych rozliczeń w przyszłości ze względu na charakter i przeznaczenie tych składników majątku osobistego. Zważywszy na zasadę ochrony dóbr osobistych i ich pierwszeństwo przed dobrami majątkowymi takie przedmioty, których własność wiąże się ze statusem rodzinnym, osobistym i społecznym, zasługują na szczególną ochronę. W rezultacie zakupienie z majątku wspólnego, jako prezentu, kosztownej biżuterii dla żony, np. w rocznicę zaręczyn czy z okazji urodzenia dziecka albo odniesienia sukcesu zawodowego, nie powoduje powstania uprawnienia do żądania stosownego wyrównania z tego tytułu wydatku (pod red. H. Doleckiego i T. Sokołowskiego, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010).
Stan prawny na dzień 18 grudnia 2011 roku. Autorka kazusu – Agnieszka Dybowska, odpowiedź– Katarzyna Koć
]]>
Przykładowy wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem
…………………….., dnia ……………….
Sąd Rejonowy w ………. Wydział Rodzinny i Nieletnich
Wnioskodawca:………………….., zam………………………………….
( Imię i nazwisko) (dokładny adres zamieszkania)
Uczestniczka:……………………., zam………………………………….
( Imię i nazwisko) (dokładny adres zamieszkania)
Wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem
Wnoszę o:
1) uregulowanie kontaktów wnioskodawcy………………………………… z małoletnim córką/synem………………….,ur………………poprzez ustalenie, że kontakty te będą odbywały się ………………………. (należy podać w jakich konkretnie określonych dniach, godzinach i miejscu kontakty te będą miały miejsce, również co do kontaktów w okresie ferii, wakacji, świąt itp.)
2) zasądzenie od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania.
UZASADNIENIE
……………………………………………………………………………………………………….
(należy wskazać z jakich przyczyn nie dochodzi do kontaktów z dzieckiem, wiek dziecka i jaki jest związek emocjonalny wnioskodawcy z dzieckiem, dokładne określić gdzie i kiedy kontakty mają się odbywać, w obecności czy też bez obecności tego rodzica, który bezpośrednio sprawuje władzę rodzicielską nad dzieckiem, wskazać powody, dla których mają się odbywać we wskazany sposób).
…………………………………..
Załączniki:
1) odpis wniosku
2) odpis skrócony aktu urodzenia dziecka ( jeżeli dziecko pochodzi z małżeństwa)
odpis zupełny aktu urodzenia dziecka ( jeżeli dziecko jest pozamałżeńskie) ;
3) odpis wyroku rozwodowego
]]>