Umowa darowizny to jedna z najczęstszych umów zawieranych między najbliższymi. Jej istota polega na tym, że darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego przekazania na rzecz drugiej osoby jakiegoś składnika majątkowego. Nie zawsze jednak oznacza to, że darczyńca nie oczekuje niczego w zamian.

Darczyńca może zwykle liczyć na wdzięczność obdarowanego, a nawet jego opiekę. Nie są to jednak dla obdarowanego obowiązki prawne, lecz tylko moralne. Zasadniczo darowizna jest zobowiązaniem jednostronnym. Darczyńca, dokonując jej, zwykle nic od obdarowanego nie chce i nie powinien mieć w stosunku do obdarowanego żadnych żądań w związku z dokonaną darowizną. Może nałożyć na obdarowanego obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania (polecenie), ale istnieje możliwość uchylenia się od jego wypełnienia przez obdarowanego. Jeśli starsza osoba pragnie podarować komuś swoją nieruchomość w zamian za dożywotnią opiekę, powinna skorzystać z możliwości, jakie daje umowa dożywocia. Na podstawie umowy dożywocia osoba fizyczna przenosi własność swojej nieruchomości na inna osobę fizyczną lub prawną, a w zamian za to nabywca tej nieruchomości zapewnia jej dożywotnie utrzymanie.

W opisywanym przypadku darczyńca nie zawarł umowy dożywocia, lecz jedynie zawierzył ustnym zapewnieniom syna o jego dożywotniej wdzięczności.

Darowizna to, co do zasady, świadczenie bezzwrotne, jednak w niektórych przypadkach może wchodzić w rachubę jego zwrot.

Zgodnie z przepisami Ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.) odwołanie darowizny już wykonanej może nastąpić tylko wtedy, gdy obdarowany dopuścił się rażącej niewdzięczności w stosunku do obdarowanego (art. 898 kc).

Tylko poważne przewinienia

Co prawda w kodeksie cywilnym nie wyjaśniono, czym jest rażąca niewdzięczność, jednak z orzeczeń Sądu Najwyższego wynika, że nie może być powodem odwołania darowizny widzimisię darczyńcy, jego nagła niechęć spowodowana błahymi przyczynami. Drobne scysje czy nieporozumienia nie stanowią o rażącej niewdzięczności. W świetle utrwalonego orzecznictwa „rażąca niewdzięczność” to takie zachowania obdarowanego, które są skierowane przeciwko darczyńcy z zamiarem nieprzyjaznym i wrogim. Krzywdy muszą być więc wyrządzone świadomie.  Przykładem rażącej niewdzięczności może być popełnienie w stosunku do darczyńcy przestępstwa, np. kradzieży, pobicia, znieważenia go, zniszczenia jego mienia. Za rażącą niewdzięczność uważa się niewywiązywanie się wobec darczyńcy z obowiązków, jakie ma syn wobec rodziców czy wnuczka wobec dziadka, a zatem na przykład odmowa udzielenia opieki i pomocy w chorobie, mimo że obdarowany mógł jej udzielić.

Rażącą niewdzięczność należy udowodnić

Darczyńca musi wykazać przed sądem, że obdarowany rzeczywiście dopuścił się wobec niego rażącej niewdzięczności. Z orzeczeń Sądu Najwyższego wynika, że darowizna może zostać odwołana także wówczas, gdy wysoce naganne zachowanie obdarowanego skierowane jest przeciwko osobie bliskiej darczyńcy. Tak będzie, jeśli obdarowany syn dopuszcza się np. wyzwisk i innej agresji wobec żony darczyńcy – swojej macochy.

W jednym z orzeczeń za rażącą niewdzięczność obdarowanej córki uzasadniającą odwołanie darowizny SN uznał brak jej reakcji na znęcanie się nad matką przez męża córki. Niedopuszczalne jest też tolerowanie aktów agresji, choćby słownej, wobec darczyńcy ze strony dzieci obdarowanego.

Odwołać darowiznę wolno nie tylko darczyńcy. Mogą to też uczynić jego spadkobiercy. Wchodzi to w rachubę tylko wówczas, gdy w chwili śmierci były powody do odwołania darowizny przez darczyńcę albo gdy obdarowany umyślnie doprowadził do śmierci darczyńcy.

Odwołanie darowizny nie jest dopuszczalne, gdy darczyńca przebaczył niewdzięcznikowi. Motywy przebaczenia nie są istotne. Jest ono skuteczne, nawet gdy darczyńca nie jest zdolny do czynności prawnych, na przykład na skutek demencji. Wystarczy, że działa on z dostatecznym rozeznaniem, które pozwala mu świadomie wyrazić wolę przebaczenia.

Trzeba również zaznaczyć, że zgodnie z art. 899 § 3 kc darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego.

Oświadczenie o odwołaniu darowizny zgodnie z art. 900 kc powinno zostać złożone obdarowanemu na piśmie.

Wskazane jest podanie przyczyny odwołania darowizny. Jednak nawet jeśli przyczyna nie zostanie w takim oświadczeniu podana, odwołanie darowizny może być ważne.

Odwołanie darowizny staje się skuteczne z chwilą, gdy dojdzie do adresata w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią.

W przypadku odwołania darowizny nieruchomości niezbędne jest zawarcie umowy o powrotnym przeniesieniu własności nieruchomości na rzecz darczyńcy w formie aktu notarialnego. W przypadku braku zgody obdarowanego na przeniesienie własności z powrotem na darczyńcę należy złożyć wniosek do sądu o wydanie wyroku zastępującego oświadczenie darczyńcy na podstawie art. 64 kc.

Następca oddaje gospodarstwo

Odrębnie (w Ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników – Dz. U. 2008.50.291 t.j.) została unormowana kwestia odwrócenia skutków tzw. umowy z następcą, na podstawie której dochodzi do przekazanie następcy gospodarstwa rolnego z chwilą nabycia przez rolnika prawa do emerytury bądź renty, jeżeli następca do tego czasu będzie pracować w tym gospodarstwie. Umowa z następcą łączy w sobie elementy prawa administracyjnego, ubezpieczeniowego i cywilnego i w pewnych aspektach wykazuje podobieństwo do umowy darowizny (nieodpłatność przekazania gospodarstwa). Taka umowa może być rozwiązana na żądanie rolnika jedynie przez sąd. Następca będzie musiał oddać gospodarstwo, jeśli:

• nie podjął albo zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnika bez usprawiedliwionych powodów, nie wywiązuje się z obowiązków przyjętych w umowie lub postępuje w taki sposób, że nie można wymagać od rolnika, aby spełnił obowiązki względem następcy;

• uporczywie postępuje wobec rolnika w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,

– dopuścił się wobec niego albo jednej z najbliższych mu osób rażącej obrazy czci bądź umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu albo wolności;

• uporczywie nie wywiązuje się z obowiązków wobec rolnika, wynikających z umowy lub z przepisów prawa, a więc np. z obowiązku alimentacyjnego.

W jednym z wyroków Sąd Najwyższy przyjął, że powodem rozwiązania takiej umowy jest zachowanie następcy, który po przekazaniu mu przez rodziców dobrze prosperującego gospodarstwa rolnego w ciągu kilku lat sprzedał inwentarz, zaniechał uprawy roli i zaczął ją wyprzedawać, a uzyskane pieniądze roztrwonił, doprowadzając gospodarstwo do ruiny.

Podsumowując, należy stwierdzić, że odwołanie wykonanej darowizny nie jest sprawą prostą, ale liczne wyroki Sądu Najwyższego dotyczące takich spraw pokazują, że możliwą.

• Jacek Balcerak

konsultacja: Agnieszka Dybowska

Nielegalne pobieranie paliw lub energii to z zgodnie z przepisami Ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. nr 54, poz. 348 z późn. zm.) pobieranie paliw lub energii bez zawarcia umowy, z całkowitym albo częściowym pominięciem układu pomiarowo-rozliczeniowego lub poprzez ingerencję w ten układ mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonywanych przez układ pomiarowo-rozliczeniowy. Polegać może on w szczególności na korzystaniu z różnych magnesów, zafałszowujących odczyty licznika, podpinaniu kabli z obejściem liczników itp.

Jak zakład energetyczny karze za manipulacje przy liczniku?

Jak wynika z treści art. 57 ustawy prawo energetyczne, w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne pobiera opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych (tj. przewidzianych w przepisach kodeksu cywilnego). Opłaty za nielegalny pobór energii podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W uchwale z 10 grudnia 2009 r. (III CZP 107/2009) Sąd Najwyższy stwierdził, że przedsiębiorstwo energetyczne może obciążyć odbiorcę energii podwyższonymi opłatami, tylko gdy została ona rzeczywiście pobrana. Prawo energetyczne przewiduje jednak domniemania na korzyść dostawcy, dzięki którym nie musi on udowadniać ilości skradzionego prądu; wystarczy, że wykaże, iż fakt nielegalnego poboru energii miał w ogóle miejsce.

Licznika prądu najlepiej więc nie dotykać. Jeśli zakład energetyczny stwierdzi, że przy nim manipulowaliśmy, ma prawo zażądać karnych opłat.

Nie musi przy tym wykazywać konkretnej ilości nielegalnie pobranego prądu.

Tak wynika także z wyroku Sądu Najwyższego (sygnatura akt: II CNP 24/12).

Sprawa dotyczyła mieszkańca wsi z okolic Kalisza, Jana M., który nie umiał przekonująco wyjaśnić, dlaczego licznik umieszczony na jego posesji został rozregulowany.

Mimo że postępowanie karne o kradzież prądu (art. 278 § 5 kodeksu karnego) umorzono z powodu niewykrycia sprawcy, cywilnie obciążało go to, że tylko on i jego domownicy mieli dostęp do licznika umieszczonego w altance zamykanej na klucz.

 Licznik z odchyłami

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. nr 54, poz. 348 z późn. zm.)

Opr. na podstawie materiałów prasowych dziennika „Rzeczypospolita”

• Marianna Pszczółkowska

konsultacja- Agnieszka Dybowska

• OBP-ZO-44/2013 – Na dostawę gadżetów promocyjnych (CPV 22.46.20.00-6) na potrzeby realizacji projektu „Obywatelskie Biuro Porad” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Obywatelskie Biuro Porad

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

• OBP-ZO-43/2013 – Na wydruk i dostawę ulotek kolorowych (CPV – 79823000-9; CPV – 22140000-3) na potrzeby realizacji projektu „Obywatelskie Biuro Porad” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Obywatelskie Biuro Porad

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

• OBP-ZO-42/2013 – Na poprowadzenie szkolenia (CPV 80511000-9) z zakresu planowania strategicznego dalszej działalności Obywatelskiego Biura Porad – II etap, na potrzeby realizacji projektu „Obywatelskie Biuro Porad” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Obywatelskie Biuro Porad

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Nowa ustawa obowiązuje od 17 czerwca 2013 roku. Co się zmieniło?

Urlop macierzyński

Długość podstawowego urlopu macierzyńskiego nie uległa zmianie i wynosi:

• 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka;

• 31 tygodni – na dwoje dzieci urodzonych przy jednym porodzie;

• 33 tygodnie – na trojaczki;

• 35 tygodni – gdy urodziły się czworaczki;

• 37 tygodni – na pięcioraczki i więcej dzieci urodzonych podczas jednego porodu.

Jedyna zmiana dotyczy okresu, jaki można wykorzystać przed terminem porodu. Dotąd był wyznaczony okres minimalny — „co najmniej dwa tygodnie”. Po zmianie jest maksymalny — „nie więcej niż sześć tygodni”.

Dodatkowy urlop macierzyński

Jest dłuższy o dwa tygodnie i wynosi:

• do 6 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka;

• do 8 tygodni w przypadku urodzenia bliźniaków lub wieloraczków.

Z dodatkowego urlopu macierzyńskiego korzystać mogą oboje rodzice. Taki urlop można wziąć od razu w całości lub w maksymalnie dwóch częściach. Pracodawca udziela go na pisemny wniosek pracownicy lub pracownika złożony w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu (dotychczas okres ten wynosił 7 dni). Rodzice mogą dzielić się uprawnieniami w ramach podanego wymiaru urlopu, tj. część dodatkowego urlopu macierzyńskiego może wykorzystać matka, a część ojciec dziecka.

Także nie krócej niż 14 dni przed planowanym terminem urlopu pracownik musi złożyć wniosek, jeśli chce łączyć dodatkowy macierzyński z pracą u swego pracodawcy (może to robić, ale w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru pracy). Wtedy we wniosku pracownik wskazuje wymiar czasu pracy, który chce łączyć z urlopem, i określa, jak długo chce z tej formy wykonywania pracy korzystać. Pracodawca uwzględnia wniosek, chyba że ze względów organizacji pracy nie jest to możliwe. Przyczyny odmowy powinien podać pisemnie.

Urlop rodzicielski

To nowość. Wynosi do 26 tygodni niezależnie od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie.

Aby go wziąć, należy najpierw w pełni wykorzystać dodatkowy urlop macierzyński. Z urlopu rodzicielskiego mogą skorzystać zarówno matka, jak i ojciec. Można go wziąć jednorazowo lub w maksymalnie trzech częściach. Każda z tych części nie może być krótsza niż 8 tygodni.

Z urlopu mogą korzystać jednocześnie oboje rodzice dziecka, łączny wymiar urlopu obojga nie może przekraczać 26 tygodni, czyli jeśli oboje decydują się w tym samym czasie przebywać na urlopie rodzicielskim, jego wymiar dla każdego z rodziców wynosi 13 tygodni.

O urlop rodzicielski należy wystąpić z pisemnym wnioskiem z co najmniej 14-dniowym wyprzedzeniem. Do wniosku trzeba dołączyć pisemne oświadczenie o zamiarach drugiego z rodziców:

• oświadczenie, że nie ma zamiaru korzystać z takiego urlopu, lub

• oświadczenie o okresie, w jakim zamierza z niego skorzystać.

Urlop ojcowski

Jego wymiar pozostaje bez zmian: dwa tygodnie do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy. Prawo do tego urlopu jest niezależne od innych form opieki nad nowo narodzonym dzieckiem (innych urlopów przewidzianych na wypadek urodzenia się dziecka). Tata może skorzystać też z części urlopu macierzyńskiego. Jak to zrobić? Mama może zrezygnować z części urlopu macierzyńskiego (musi wziąć minimum 14 tygodni). Niewykorzystaną przez nią część podstawowego urlopu macierzyńskiego musi wziąć wówczas tata.

Urlop wychowawczy

Nowelizacja wydłuża o rok wiek dziecka, na które możemy wziąć taki urlop. Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy może wziąć do trzech lat urlopu wychowawczego, nie później jednak niż do ukończenia przez dziecko pięciu lat.

Zasiłek macierzyński

Przysługuje przez okres macierzyńskiego, dodatkowego i nowego urlopu rodzicielskiego. Możliwe są dwa warianty:

• 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku w trakcie urlopu macierzyńskiego i dodatkowego macierzyńskiego oraz urlopu ojcowskiego,

• a następnie 60 proc. przez okres urlopu rodzicielskiego

albo

• 80 proc. przez cały okres od momentu rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego do momentu zakończenia urlopu rodzicielskiego, jeżeli mama od razu w jednym wniosku wystąpi o wszystkie te urlopy w pełnym wymiarze.

Dla kogo nowe przepisy

Wydłużony urlop obejmuje nie tylko rodziców zatrudnionych na etatach, ale wszystkich, którzy opłacają ubezpieczenie chorobowe, czyli także pracujących na umowach-zleceniach i prowadzących działalność pozarolniczą, a także osoby z nimi współpracujące.

Nowe regulacje mają zastosowanie do osób, których dzieci urodziły się po 31 grudnia 2012 roku, a także do osób, które przyjęły po 31 grudnia 2012 roku na wychowanie dziecko do 7 roku życia, a w przypadku, gdy wobec dziecka odroczono obowiązek szkolny – dziecka w wieku do 10 roku życia, i wystąpiły do sądu opiekuńczego z wnioskiem o jego przysposobienie lub przyjęły na wychowanie dziecko jako rodzina zastępcza.

Ochrona rodziców

Podczas pobytu na urlopach rodzicielskich, macierzyńskich, dodatkowych macierzyńskich i ojcowskich rodzice objęci są ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy, co oznacza, że pracodawca nie może rozwiązać z osobą korzystającą z takiego urlopu umowy o pracę ani jej wypowiedzieć, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia z jej winy (tj. rozwiązanie dyscyplinarne). Dotyczy to także okresu, kiedy łączą pracę z którymś z tych urlopów – wtedy ochrona trwa 12 miesięcy albo do zakończenia okresu korzystania z danego urlopu, jeżeli trwa on krócej niż 12 miesięcy. Poprawka ustawy o promocji zatrudnienia mówi, że za powracających z takich urlopów pracodawca przez 36 miesięcy nie musi opłacać składek na Fundusz Pracy.

• Marianna Pszczółkowska

konsultacja prawna- Agnieszka Dybowska

Podstawa prawna:

Ustawa z 28 maja 2013 roku o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw.

Kodeks pracy z 26 czerwca 1974 roku (Dz.U. z 1998 r., nr 21, poz. 91 z późniejszymi zmianami)

„Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem” – w dziale ósmym kodeksu pracy.

Ustawa z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2010 r., nr 77, poz. 512 z późniejszymi zmianami).

Ustawa z 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r., nr 69, poz.415 z późniejszymi zmianami).

Ustawa z 12 października 2012 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 15 listopada 2012 roku, poz.1255).

Cechy wspólne

Podstawową cechą, która łączy ze sobą zadatek i zaliczkę, jest ich przeznaczenie. Są one bowiem wpłacane na poczet ceny określonej w zawieranej umowie. Kiedy zatem wpłacamy zadatek, a kiedy zaliczkę, i co je tak naprawdę różni?

Zadatek

Przepisy regulujące instytucję zadatku zawarte zostały w art. 394 kodeksu cywilnego. Jest to świadczenie w postaci pieniężnej lub rzeczowej wręczane drugiej stronie przy zawieraniu umowy – najczęściej przedwstępnej. Zadatek, jak orzekł Sąd Najwyższy (I CK 129/03), może być również wpłacany pod postacią pieniądza bezgotówkowego, z momentem uznania go na rachunku kontrahenta.

Podstawowa rola zadatku to zabezpieczenie na wypadek niewywiązania się z postanowień umowy przez jedną ze stron. W przypadku braku odmiennych uregulowań umownych zadatek ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona ma prawo bez wyznaczania dodatkowego terminu odstąpić od umowy i zatrzymać zadatek. Osoba wręczająca zadatek w takim przypadku ma prawo żądać sumy dwukrotnie wyższej.

W sytuacji, gdy dojdzie do wykonania umowy, zadatek jest zaliczany na poczet świadczenia strony, która go wręczała. Jeśli natomiast dojdzie do rozwiązania umowy (również w przypadku orzeczenia sądowego) pomiędzy stronami, zadatek zostaje zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. Analogiczna sytuacja ma miejsce w przypadku, gdy umowa nie została wykonana z powodu okoliczności, za które żadna ze stron nie odpowiada bądź za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

W praktyce przyjęło się, że zadatek nie powinien wynosić więcej niż 20 proc. przyszłej ceny. Istnieje jednak dowolność w ustalaniu jego wysokości. Niedopuszczalne są zapisy umowne o zadatku przekraczającym wysokość świadczenia, ponieważ jedna ze stron mogłaby otrzymać odszkodowanie nieadekwatne do ceny produktu bądź usługi.

Zaliczka

Instytucja zaliczki nie została wprost uregulowana w kodeksie cywilnym. Zasady jej funkcjonowania należy wyprowadzić bezpośrednio z przepisów kodeksu cywilnego dotyczących wykonywania umów wzajemnych.

Umowa wzajemna to umowa, w której obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej.

Zaliczka jest kwotą, która zostaje zaliczona na poczet przyszłych świadczeń wynikających z umowy zawartej między stronami. Nie stanowi ona – w przeciwieństwie do zadatku – formy zabezpieczenia wykonania umowy. Stanowi jedynie część ceny.

Wpłaconą kwotę uznajemy za zaliczkę tylko w sytuacji, gdy nie ma podstaw do uznania wpłaconej kwoty jako zadatku. Jeżeli strony wprost ustaliły w umowie, że kupujący wręczył zaliczkę na poczet przyszłych świadczeń, to druga strona w żadnym przypadku nie ma uprawnień do jej zatrzymania.

Konsekwencje wpłacenia zaliczki wywnioskować należy z art. 494 kc., który reguluje kwestie odstąpienia od umowy wzajemnej. Osoba odstępująca od umowy zobowiązana jest do zwrotu drugiej osobie wszystkiego, co otrzymała na mocy umowy (a zatem także wpłaconej jako zaliczka kwoty). Może ona również żądać zwrotu tego, co sama świadczyła na rzecz drugiej strony, jak i ubiegać się o naprawienie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

O odszkodowanie można ubiegać się jedynie na zasadach ogólnych. Wynika z tego fakt, że samo wpłacenie zaliczki nie wzmacnia pozycji wobec kontrahenta, który nie wykonał ustalonego zobowiązania; daje jedynie to, że już przed wykonaniem naszego świadczenia w całości lub części dysponujemy (warunkowo) częścią ceny. Do zaliczki nie stosujemy przepisów dotyczących zadatku. Nie ma możliwości zatem, by uległa ona przepadkowi bądź została zwrócona w podwójnej wysokości.

Różnice

Jak można zauważyć, zaliczka stanowi kwotę wpłaconą na poczet przyszłych należności i nie stanowi – w przeciwieństwie do zadatku – formy zabezpieczenia wykonania umowy. Nie jest zatem swoistym odszkodowaniem za ewentualne niewykonanie umowy. Stanowi jedynie część ceny.
Opr. na podstawie materiałów „Gazety Prawnej”

• Marianna Pszczółkowska

konsultacja prawna- Agnieszka Dybowska

Publikację można również pobrać z naszej strony, klikając w link poniżej:

DORADCA – Biuletyn Obywatelskiego Biura Porad nr 11 (2103) (kliknij na link, aby pobrać)

Zapraszamy do czytania!

 Komu przysługuje urlop?

Każdemu pracownikowi zatrudnionemu w wymiarze pełnego etatu przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego, w wymiarze 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, albo 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat. Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Dla pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy urlop podlega stosunkowemu obniżeniu (np. osoba zatrudniona w wymiarze ½ etatu ma prawo do 10 albo 13 dni urlopu wypoczynkowego w roku).

Urlop nie przysługuje osobom wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, a zatem osobom pracującym na umowie zlecenia, o dzieło czy samozatrudnionym. Oczywiście takie umowy mogą przewidywać, że będzie można korzystać z płatnych dni wolnych, ale musi to wprost z takiej umowy wynikać; w przeciwnym wypadku można liczyć jedynie na dobrą wolę zleceniodawcy. Trzeba jednak pamiętać, że nawet jeżeli umowa o dzieło czy zlecenia przewiduje prawo do płatnych dni wolnych, to nie stosuje się do nich co do zasady przepisów kodeksu pracy.

Obowiązkiem pracodawcy jest udzielenie pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo. Na wniosek pracownika urlop może być podzielony na części. W takim jednak przypadku co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Zasadą jest zatem wykorzystanie urlopu w całości w tym roku, w którym prawo do urlopu powstało.

Plan urlopów

Urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów albo na podstawie porozumienia pracownika i pracodawcy. Plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Planem urlopów nie obejmuje się tzw. urlopu na żądanie. Plan urlopów podaje się do wiadomości pracowników w sposób przyjęty u danego pracodawcy. Przesunięcie terminu urlopu może nastąpić na wniosek pracownika umotywowany ważnymi przyczynami. Przesunięcie terminu urlopu jest także dopuszczalne z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy, jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy.

Oczywiste jest, że plan urlopów ustalony jest także z uwzględnieniem interesów pracodawcy, który musi zapewnić sprawne działanie firmy również w okresie urlopowym. Może się więc zdarzyć, że nie każdy z pracowników otrzyma urlop w takim czasie, który mu najbardziej odpowiada. Nie jest jednak dopuszczalne stałe nieuwzględnianie wniosków urlopowych pewnej grupy pracowników, szczególnie jeżeli wynika to z innych względów niż uzasadnione potrzeby pracodawcy.

Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu m.in. z uwagi na wiek czy na stan rodzinny wyraża się nie tylko w nie gorszym traktowaniu osób posiadających rodziny, ale też w takim samym traktowaniu osób samotnych (czy też nieposiadających dzieci), co oznacza, że nie można ograniczać praw pracowników do korzystania z urlopu wypoczynkowego z tego tylko względu, że nie mają rodziny. Pracodawca nie może zatem stale odmawiać Adamowi K. udzielenia urlopu wypoczynkowego w okresie letnim, uzasadniając to tym, że nie ma on rodziny.

Jeżeli pracownik nie może rozpocząć urlopu w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, np. z powodu choroby, pracodawca jest obowiązany przesunąć urlop na termin późniejszy.

Kiedy można odwołać pracownika z urlopu?

 Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wówczas, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu (np. rozchoruje się kilku pracowników, których nie ma kto zastąpić, wystąpi awaria w zakładzie pracy, pracodawca dostanie pilne zlecenie). Pracodawca jest obowiązany pokryć koszty poniesione przez pracownika w bezpośrednim związku z odwołaniem go z urlopu.

Co z niewykorzystanym urlopem?

Urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym w planie urlopów albo w porozumieniu pracownika i pracodawcy należy pracownikowi udzielić najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego (wcześniej, aż do 31 grudnia 2012 r., obowiązywały przepisy, które przewidywały, że urlop niewykorzystany w poprzednim roku należało wykorzystać do dnia końca pierwszego kwartału kolejnego roku). Nie dotyczy to urlopu na żądanie, który w niewykorzystanej w danym roku części nie przychodzi na rok następny, tylko przepada. Dotyczy to jedynie prawa do wykorzystania tych dni „na żądanie”, tj. bez złożenia wcześniej wniosku o urlop — dni wolne niewykorzystane jako urlop na żądanie przechodzą na kolejny rok, jako dni urlopu „zwykłego”.

Co do zasady pracodawca nie powinien zmuszać pracownika do wykorzystywania urlopu w terminie dogodnym jedynie dla siebie (np. w miesiącach jesienno-zimowych). Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy pracownik nie wykorzystał urlopu z poprzednich lat. W takim wypadku pracodawca może skierować pracownika na urlop. Należy bowiem pamiętać, że nieudzielanie pracownikom należnego urlopu wypoczynkowego jest wykroczeniem, za które pracodawca może zostać ukarany karą grzywny od 1000 zł do 30 000 zł (art. 282 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy).

Pracownik musi wykorzystać urlop wypoczynkowy także wtedy, gdy znajduje się w okresie wypowiedzenia umowy o pracę, jeżeli w tym okresie pracodawca udzieli mu urlopu.

Kiedy wypłaca się ekwiwalent?

Zasadą jest, że urlop musi być wykorzystany w naturze i nie ma możliwości zamiany prawa do urlopu na świadczenie pieniężne. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy dochodzi do wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy, a pracownik nie wykorzystał w całości należnego mu urlopu. Wtedy pracownik musi otrzymać ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy.

W innym przypadku, nawet jeżeli pracownik wolałby otrzymać dodatkowe pieniądze zamiast dni wolnych, nie ma możliwości zrezygnowania z urlopu w naturze.

Pamiętać też trzeba, że prawo do urlopu ulega przedawnieniu. Jeżeli nie wykorzystamy urlopu za dany rok w ciągu trzech lat (np. urlopu za 2012 r. do końca września 2015 r.), wówczas prawo do dni wolnych przepadnie. Nie będzie też można żądać ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Z kolei prawo do ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, który przysługuje w związku z rozwiązaniem umowy o pracę, przedawnia się po upływie trzech lat od daty ustania stosunku pracy (czyli w praktyce od ostatniego dnia pracy).

Urlop na żądanie

Szczególnym rodzajem urlopu w ramach urlopu wypoczynkowego jest tzw. urlop na żądanie. Przysługuje on w wymiarze 4 dni w roku kalendarzowym. Wniosku o udzielenie takiego urlopu nie trzeba składać z wyprzedzeniem, nie musi być on udzielany zgodnie z planem urlopu i wystarczy zgłoszenie wniosku o taki urlop w dowolnej formie (ustnie, telefonicznie, mailem) przed rozpoczęciem pracy w dniu, w którym urlop ma zostać udzielony. Nie ma przeszkód ku temu, aby zażądać udzielenia urlopu na żądanie w 4 kolejnych dniach. Co do zasady pracodawca nie może odmówić udzielenia takiego urlopu.

Należy jednak pamiętać, że urlop na żądanie nie może być wykorzystywany niezgodnie z celem, jakiemu ma służyć (możliwość uzyskania przez pracownika dnia wolnego w tzw. kryzysowych sytuacjach, np. w razie nagłej niedyspozycji zdrowotnej, wypadku losowego, konieczności załatwienia pilnych spraw prywatnych). Nie można go wykorzystywać w celu wywierania presji na pracodawcę (tak jest, gdy wszyscy pracownicy w danym dniu biorą wolne). W takim wypadku wniosek pracownika może zostać uznany za nadużycie prawa, a pracownik może nawet zostać zwolniony dyscyplinarnie.

Szczególne rodzaje urlopów

Urlop szkoleniowy przysługuje pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą. Jeżeli zatem pracownik podejmie naukę z własnej inicjatywny i nie uzyska zgody pracodawcy na daną formę podnoszenia kwalifikacji zawodowych, to prawa do urlopu nie nabędzie. W czasie urlopu szkoleniowego pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Wymiar urlopu szkoleniowego wynosi:

1. 6 dni – dla pracownika przystępującego do egzaminów eksternistycznych,

2. 6 dni – dla pracownika przystępującego do egzaminu maturalnego,

3. 6 dni – dla pracownika przystępującego do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe,

4. 21 dni w ostatnim roku studiów – na przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego.

Urlop bezpłatny udzielany jest na pisemny wniosek pracownika. Urlop taki może służyć np. wyjazdowi za granicę, realizacji prywatnych celów pracownika. Możliwe jest też udzielenie urlopu bezpłatnego pracownikowi, który przez pewien czas chce wykonywać pracę u innego podmiotu. Udzielenie takiego urlopu zależy zawsze od dobrej woli pracodawcy, który może swojej zgody na taki urlop odmówić.

Urlop okolicznościowy udzielany jest z powodu ważnych zdarzeń losowych, takich jak pogrzeb w rodzinie, ślub, urodziny dziecka pracownikowi. Są to dodatkowe, płatne dni wolne, które nie obniżają wymiaru należnego pracownikowi urlopu wypoczynkowego za dany rok. Ilość takich dni wolnych zależy od rodzaju zdarzenia losowego i stopnia pokrewieństwa, ale nie jest z góry określona liczba dni, jakie z tego tytułu mogą być w danym roku wykorzystane (to zależy tylko od tego, ile zdarzeń losowych wystąpi). I tak:

1. 2 dni przysługują w razie ślubu pracownika lub urodzenia się jego dziecka albo zgonu i pogrzebu małżonka pracownika lub jego dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy,

2. 1 dzień przysługuje w razie ślubu dziecka pracownika albo zgonu i pogrzebu jego siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka, a także innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką.

• Prawnik Agnieszka Dybowska

Podstawa prawna:

Art. 103¹-103³, art. 152-174¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U.1998.21.94 j.t. z późn. zm.), RozporządzenieMinistra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U.1996.60.281 z późn. zm).

Z treści art. 144 Kodeksu cywilnego wynika, że właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swojego prawa własności powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych.

Takie zachowania, które czynią uciążliwym korzystanie z nieruchomości sąsiednich, nazywa się w prawie cywilnym immisjami.

Określenie „ponad przeciętną miarę” nie wyklucza przy tym podejmowania przez właściciela nieruchomości wszelkich działań, które mogą wiązać się z uciążliwościami dla właścicieli sąsiednich nieruchomości, a jedynie tych, które są nadmiernie uciążliwe. W praktyce określenie, które zachowania przekraczają „przeciętną miarę”, jest trudne i zależy od wielu czynników. Inne będą kryteria dla osiedla domków jednorodzinnych w mieście, inne dla dzielnicy przemysłowej, a jeszcze inne dla okolicy rolniczej. Takie nadmiernie uciążliwe korzystanie z nieruchomości może polegać na emitowaniu dokuczliwego hałasu i nieprzyjemnych zapachów lub na zadymianiu sąsiednich nieruchomości. Może to być też sadzenie drzew czy żywopłotów uniemożliwiających dostęp dziennego światła do posesji sąsiadów czy też wznoszenie przy granicy działki wysokich ogrodzeń albo budowli zasłaniających światło i uniemożliwiających odbiór sygnału telewizyjnego. Uciążliwe może być też budowanie urządzeń odprowadzających na sąsiednią nieruchomość ścieki czy wodę deszczową, a także częste urządzanie hałaśliwych imprez.

Co robić, jeżeli naszym zdaniem sąsiad korzysta ze swojej nieruchomości w taki sposób, że staje się to kłopotliwe dla pobliskich nieruchomości?

Pierwszą reakcją na dokuczliwe działania sąsiada powinna być rozmowa.

Jeśli prowadzi uciążliwą działalność lub urządza głośne imprezy,warto go poinformować, że hałas nam przeszkadza, i prosić o jego wyciszenie. Bywa też tak, że na przykład sąsiad nie zdaje sobie sprawy, że posadzone przez niego drzewa zasłaniają nam światło, a ściekająca z jego działki deszczówka zalewa nam ogródek. Spokojne, rzeczowe wyjaśnienie sprawy może tu pomóc.

Jeśli rozmowa nic nie da, można wezwać policję lub straż miejską, która pouczy sąsiada lub ukarze go grzywną, o ile okaże się, że jego zachowanie narusza też przepisy Kodeksu wykroczeń albo ustaw szczególnych. I tak np. art. 51 Kodeksu wykroczeń stanowi, że każdy, kto krzykiem, hałasem lub innym działaniem zakłóca spokój, porządek publiczny, spoczynek nocny, może być ukarany karą grzywny, ograniczenia wolności, a nawet karą aresztu. Policja zareaguje tylko na wezwanie z powodu hałasu w godzinach nocnych. Hałas wywołany w ciągu dnia jest uznawany za sprawę innych służb, na przykład inspektorów ochrony środowiska.

 Można więc zwrócić się do wydziału ochrony środowiska w miejscowej gminie z prośbą o przysłanie inspektora i zmierzenie poziomu hałasu albo poziomu zadymienia (szczególnie jeżeli sąsiad prowadzi na swojej nieruchomości działalność gospodarczą).

W praktyce bywa to trudne do zrealizowania, bo właściciele warsztatów uprzedzeni o takiej wizycie wyciszają lub wyłączają maszyny na czas jej trwania albo wstrzymują na pewien czas prowadzenie uciążliwej działalności.

Kolejnym rozwiązaniem może być zatrudnienie mediatora.

Celem mediacji jest doprowadzenie do porozumienia w sytuacji, gdy dwie strony konfliktu nie są w stanie zrobić tego same. Jeśli sami zainteresowani ustalą warunki ugody, to jest większa szansa, że będą ich przestrzegać, niż gdy narzuci im to sąd. W tej sprawie można się zwrócić do jednego z wielu centrów mediacji.

Koszt porozumienia jest dużo mniejszy niż opłaty sądowe i wynosi 140 złotych, a w sprawach cywilnych 1 procent wartości sporu, nie więcej niż tysiąc złotych.

Jeśli mediacja się nie powiedzie, można skorzystać z praw określonych w kodeksie cywilnym i złożyć w sądzie rejonowym pozew o zaniechanie immisji (np. emitowania hałasu, zapachów itp.). Przepisy mówią, że właściciel nieruchomości nie powinien zakłócać prawa swoich sąsiadów do korzystania z ich własności. Oznacza to, że jeśli sąsiedzi hałasują, zadymiają okoliczne działki, podejmują działania powodujące przykry zapach, wibracje itp., można w sądzie domagać się ich zaprzestania. Należy jednak pamiętać, że wyegzekwowanie takiego orzeczenia może okazać się trudne i wiąże się ze złożeniem do sądu kolejnego wniosku. Jeżeli sąsiad mimo orzeczenia sądu nie powstrzymuje się od pewnych zachowań, można jedynie złożyć w sądzie cywilnym wniosek o wszczęcie tzw. egzekucji sądowej, która polega na nałożeniu przez sąd na sąsiada grzywny na rzecz Skarbu Państwa albo nakazaniu zapłaty na naszą rzecz odpowiedniej sumy za niestosowanie się do orzeczenia sądu. Sąd może też zagrozić nakazaniem uiszczania określonej kwoty za każde kolejne naruszenie obowiązku np. nieemitowania określonych zapachów czy hałasu. Ten szczególny tryb egzekucji orzeczeń sądowych uregulowany jest szczegółowo w art. 1051-1051¹ Kodeksu postępowania cywilnego,

Można żądać też przywrócenia stanu zgodnego z prawem, tj. takiego, który nie zakłóca korzystania z nieruchomości sąsiedniej ponad przeciętną miarę. Nie zawsze oznacza to jednak przywrócenie stanu poprzedniego, tj. identycznego z tym sprzed wystąpienia immisji. I tak na przykład gdy na skutek zbudowania na sąsiedniej działce budynku dochodzi do zalewania wodą deszczową podwórka sąsiada, to sąd wyda raczej nakaz przebudowania dachu domu w taki sposób, aby uniemożliwić ściekanie wody na sąsiednie podwórko, niż nakaz rozebrania całego budynku.

Możliwe jest również staranie się o uzyskanie odszkodowania od uciążliwego sąsiada na zasadach odpowiedzialności za czyny niedozwolone.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn.zm.)

• Prawnik Agnieszka Dybowska

• OBP-ZO-41/2013 – Na dostawę cukierków reklamowych (CPV – 22462000-6; 15842300-5; 79822500-7) na potrzeby realizacji projektu „Obywatelskie Biuro Porad” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Obywatelskie Biuro Porad

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Wedle przepisów Ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego z dnia 07.09.2007 r. (Dz.U. 2008.172.1069 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, od 1 września 2009 r. wnioski o wykonanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego (SDE) składać mogą skazani zarówno przebywający już w jednostkach penitencjarnych, jak i osoby pozostające na wolności, w stosunku do których nie zarządzono jeszcze wykonania orzeczonej prawomocnym wyrokiem kary pozbawienia wolności, jeżeli spełniają warunki określone w art. 6 ww. ustawy, tj.:

– zostali skazani na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku (o ile nie zostali skazani w warunkach tzw. recydywy wielokrotnej; recydywa wielokrotna oznacza, że byli już co najmniej dwa razy skazani na karę pozbawienia wolności i odbyli łącznie przynajmniej rok kary w zakładzie karnym, a następnie znowu popełnili jedno z przestępstw wymienionych w art. 64 § 2 Kodeksu karnego);

– jest to wystarczające dla osiągnięcia celów kary;

– skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;

– osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę na zainstalowanie środków technicznych niezbędnych do kontrolowania zachowania skazanego i przeprowadzanie przez dozorującego czynności kontrolnych;

– odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie możliwości techniczno-organizacyjnezwiązane z wykonywaniem dozoru przez podmiot prowadzący centralę monitorowania i upoważniony podmiot dozorujący oraz warunki mieszkaniowe skazanego.

Maksymalny czas odbywania kary w SDE to 1 rok. Wypełnianie warunków odbywania kary w SDE będzie monitorowane za pomocą nadajnika umieszczonego na nodze skazanego, przez urządzenie monitorujące zainstalowane w domu skazanego oraz przez system informatyczny działający w Centrali Monitorowania. W przypadku naruszenia przez skazanego warunków odbywania kary (np. nieobecność o określonej porze w ustalonym miejscu lub manipulowanie przy urządzeniu monitorującym lub nadajniku) system informatyczny Centrali Monitorowania wygeneruje informację o naruszeniu warunków i sąd będzie musiał podjąć w stosunku do skazanego niezwłoczne działania. W takiej sytuacji sąd penitencjarny będzie mógł uchylić zezwolenie na odbywanie kary w SDE. Dla skazanego będzie to oznaczało karę więzienia.

Kto może składać wniosek o udzielenia zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w SDE?

Zgodnie z art. 39 ustawy sąd penitencjarny orzeka o udzieleniu skazanemu zezwolenia na odbycie kary w systemie SDE:

1)       na wniosek skazanego lub

2)        na wniosek jego obrońcy, prokuratora, sądowego kuratora zawodowego lub dyrektora zakładu karnego.

Wniosek o możliwość odbywania kary w SDE składamy do sądu penitencjarnego, w okręgu którego jest lub ma być odbywana kara. Do wniosku konieczne jest dołączenie zgody wszystkich pełnoletnich osób zamieszkujących z wnioskodawcą na zainstalowanie środków technicznych niezbędnych do kontrolowania zachowania skazanego i przeprowadzanie przez dozorującego czynności kontrolnych.

Do obowiązków skazanego w czasie wykonywania kary w Systemie Dozoru Elektronicznego należy:

– ścisłe przestrzeganie określonych przez sąd ograniczeń czasowych i przestrzennych odbywania kary;

– odbieranie wszystkich połączeń kierowanych na urządzenie monitorujące i umożliwianie dostępu do nich w celu konserwacji i kontroli;

– udzielanie wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego i wykonywania nałożonych na niego obowiązków, a zwłaszcza kontaktowania się z sądowym kuratorem zawodowym oraz umożliwienia mu wejścia do mieszkania, w którym zainstalowano stacjonarne urządzenie monitorujące;

– noszenie nadajnika.

Do pozytywnych stron wykonywania kary w Systemie Dozoru Elektronicznego należy:

– uniknięcie rygorów panujących w izolacji więziennej,

– aktywność zawodowa i zarobkowanie na utrzymanie własne i swoich bliskich,

– możliwość kontynuowania nauki oraz leczenia i różnych form terapii,

– utrzymywanie kontaktów z bliskimi, możliwość troszczenia się o nich i czynnego uczestniczenia w ich życiu,

– możliwość uczestniczenia w praktykach religijnych,

– nieskrępowane korzystanie z dostępu do mediów, informacji i dóbr kultury oraz warunki do uprawiania sportu,

– utrzymywanie kontaktów ze znajomymi i przyjaciółmi.

Pamiętać jednak trzeba, że to sąd penitencjarny określa przedziały czasu w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia, w których skazany ma prawo oddalić się z miejsca stałego pobytu lub innego wskazanego przez sąd miejsca, na okres nieprzekraczający 12 godzin dziennie, w celu wykonywania poza domem czynności, o których mowa wyżej.

Źródło: http://dozorelektroniczny.gov.pl

http://www.warszawa.so.gov.pl

• Jacek Balcerak

• OBP-ZO-40/2013 – Na poprowadzenie szkolenia (CPV 80511000-9) z zakresu asertywności, na potrzeby realizacji projektu „Obywatelskie Biuro Porad” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego”

Obywatelskie Biuro Porad

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

• OBP-ZO-39/2013 – Na realizację zlecenia w charakterze prawnika – eksperta (CPV – 79140000-7) w ramach projektu „Obywatelskie Biuro Porad” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Obywatelskie Biuro Porad

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Jakie musi spełnić warunki i jakie dokumenty dostarczyć? Czy od decyzji ZUS można się odwołać?

Przy staraniach o przyznanie renty należy przedstawić ZUS zaświadczenia o stanie zdrowia

wydane przez lekarzy prowadzących leczenie oraz stosowne dokumenty potwierdzające staż pracy, czyli okresy składkowe i nieskładkowe.

Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:

1. jest niezdolny do pracy,

2. ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,

3. niezdolność do pracy powstała w okresach wskazanych przepisami ustawy emerytalnej, np. w okresie ubezpieczenia (art. 57 ust. 1 ustawy emerytalnej).

Decyzję o niezdolności do pracy (całkowitej lub częściowej) wydaje lekarz orzecznik z ZUS.

Od niekorzystnej decyzji lekarza orzecznika można się odwołać do komisji lekarskiej ZUS. Trzeba to zrobić w lokalnej placówce ZUS, w ciągu 14 dni od otrzymania pisma. Jeśli komisja podtrzyma stanowisko lekarza, ZUS nie przyzna renty. Od decyzji ZUS można się odwołać.

Warunek posiadania odpowiedniego stażu pracy jest spełniony, gdy:

1. Ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej:

• jeden rok — jeśli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem dwudziestu lat;

• dwa lata — jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku od 20 do 22 lat;

• trzy lata — jeśli niezdolność do pracy powstała powyżej 22 i do 25 lat;

• cztery lata — jeśli niezdolność do pracy powstała powyżej 25 do 30 lat;

• pięć lat — jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat (art. 58 ust. 1 ustawy emerytalnej).

Albo:

2. Jeżeli niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, wówczas automatycznie przyjmuje się, że warunek posiadania odpowiedniego stażu pracy jest spełniony.

Warunek trzeci, który trzeba spełnić, aby otrzymać rentę, to powstanie niezdolności do pracy w odpowiednim momencie, czyli:

Wariant A: niezdolność do pracy musi powstać w okresach składkowych lub nieskładkowych albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Wariant B: osoba starająca się o rentę legitymuje się co najmniej 20-letnim w przypadku kobiety i 25-letnim w przypadku mężczyzny okresem składkowym i nieskładkowym i została uznana za całkowicie niezdolną do pracy.

Odwołanie

W razie wydania decyzji odmownej przez ZUS ubezpieczonemu przysługuje prawo złożenia odwołania do sądu okręgowego za pośrednictwem ZUS w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu decyzji. Z wniesieniem odwołania do sądu nie wiążą się żadne opłaty.

Wysokość renty

Najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, najniższa renta rolnicza i najniższa renta rodzinna to w 2013 roku 799,18 zł brutto.

Najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem lub chorobą zawodową to 959,02 zł brutto, a z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem lub chorobą zawodową to 736,06 zł brutto.

Przy wyliczaniu świadczenia ma znaczenie to, ile zarabialiśmy.

Dorabianie

Osoby na rencie z tytułu niezdolności do pracy, a także te na rencie rodzinnej, mogą dorabiać, ale muszą uważać na ustawowe limity. Jeśli je przekroczą i zarobią więcej, mogą stracić część świadczenia lub może zostać im ono odebrane.

Zgodnie z prawem można dorobić do 70 procent przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego (od 1 grudnia 2012 r. to 2457,20 zł brutto).

Po przekroczeniu tego progu renta jest zmniejszana.

Jeśli limit zostanie przekroczony o 130 procent przeciętnego wynagrodzenia (4563,83 zł brutto), to ZUS wstrzyma wypłatę renty.

Nie zmniejsza się ani nie zawiesza, niezależnie od wysokości dodatkowego przychodu, rent inwalidy wojennego i rent inwalidy wojskowego, którego niezdolność do pracy powstała w związku ze służbą wojskową, a także rent rodzinnych po tych inwalidach.

Zakres pakietów możemy negocjować. Nie podlega natomiast negocjacji katalog wyłączeń, czyli sytuacji, gdy ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności i nie wypłaci odszkodowania.

Co obejmuje ubezpieczenie

Najczęściej ochroną objęte jest zniszczenie lub utrata bagażu w wyniku wypadku albo innych zdarzeń losowych, takich jak na przykład pożar czy powódź.

W przypadku kradzieży ochrona jest jednak mocno ograniczona. Często obejmuje jedynie sytuacje mało prawdopodobne: kradzież bagażu z przechowalni albo zamkniętego samochodu czy mieszkania (z wyjątkiem sytuacji, gdy nie ma śladów włamania). Jeśli zginęły walizki powierzone zawodowemu przewoźnikowi lub bagaż został skradziony z luku bagażowego, możemy liczyć na rekompensatę w ramach ubezpieczenia. Ale nawet w takich sytuacjach zakład ubezpieczeń nie zwróci kwoty równej wartości zaginionych rzeczy. Pomniejszy odszkodowanie o stopień amortyzacji — potrąci kwotę odpowiadającą stopniowi zużycia rzeczy.

Za rzeczy, których pasażer pilnuje sam (a więc nie te oddane do luku bagażowego w autokarze czy samolocie, ale przewożone jako bagaż podręczny na półce w kabinie), przewoźnik odpowiada tylko wtedy, gdy szkoda powstała z jego winy.

Hotel odpowiada za bagaż pozostawiony w nim w zamkniętym pokoju lub specjalnym pomieszczeniu do przechowywania walizek.

Uwaga na używki

Praktycznie wszyscy ubezpieczyciele zwalniają się z odpowiedzialności, gdy osoba ubezpieczona była w stanie po alkoholu, narkotykach lub innych środkach odurzających. Jeśli więc na przykład

podczas imprezy, w czasie której pijemy drinki, zginie nam aparat fotograficzny czy telefon, to nie otrzymamy za te przedmioty odszkodowania. To najczęstsza przyczyna odmowy wypłaty świadczenia z polisy turystycznej. Drugim częstym uzasadnieniem braku odszkodowania jest powołanie się ubezpieczyciela na rażące niedbalstwo ubezpieczonego. Może to być na przykład zostawienie bagażu na krótko bez dozoru.

Szkodę trzeba zgłosić natychmiast

Gdy tylko zauważymy brak bagażu lub gdy zdarzy się wypadek, należy niezwłocznie powiadomić o zdarzeniu centrum alarmowe ubezpieczyciela, a w razie kradzieży także policję. Trzeba też pamiętać o dowodach związanych ze zdarzeniem — zbierajmy rachunki poniesionych kosztów, róbmy zdjęcia z miejsca wypadku. Warto też ustalić ewentualnych świadków. Będzie to pomocne, gdyby towarzystwo ubezpieczeniowe chciało się uchylić od odpowiedzialności.

Bagaż w samolocie

Jeśli zaginie nam bagaż przewożony samolotem, to od razu na lotnisku, przy stanowisku reklamacji bagażowych, trzeba wypełnić tzw. formularz PIR, czyli raport niezgodności własności, reklamację zaś możemy zgłosić do przewoźnika później. Jest na to siedem dni, jeśli walizki dotrą z opóźnieniem, albo 21 dni, gdy nie uda się ich odnaleźć. Warto zachować i dołączyć do reklamacji kopie karty pokładowej i kwitów bagażowych.

Za zniszczone lub utracone walizki — niezależnie od ich zawartości — zwyczajowo można żądać najwyżej 1000 SDR (to umowna jednostka monetarna; jej wartość w czerwcu 2013 wynosiła 4, 95 zł za 1 SDR). Cenniejsze przedmioty można ubezpieczyć oddzielnie. Wysokość strat należy udowodnić, pokazując karty gwarancyjne zaginionych lub zniszczonych rzeczy albo rachunki za nie. Jeśli nie ma takich dokumentów, szkodę wycenia się na podstawie wagi bagaży, przyjmując wartość 20 dolarów za kilogram wagi.

W przypadku utraty bagażu — na kilka dni lub na zawsze — często okazuje się, że trzeba dokupić przynajmniej podstawowe niezbędne rzeczy: ubrania, kosmetyki itp. Później można domagać się od przewoźnika zwrotu tych niezbędnych wydatków, przedstawiając rachunki.

Co nie jest ubezpieczone standardową polisą:

– Pieniądze przewożone w gotówce, a także bilety na przejazd, karty kredytowe.

– Biżuteria i inne przedmioty z metali i kamieni szlachetnych.

– Dzieła sztuki i zbiory kolekcjonerskie.

– Sprzęt medyczny, leki, okulary, szkła kontaktowe.

Dodatkowym ubezpieczeniem należy też objąć np. sprzęt komputerowy przewożony w bagażu oraz sprzęt sportowy i instrumenty muzyczne. Osobno trzeba też ubezpieczyć przyczepę kempingową.

Aby otrzymać becikowe, należy teraz do wniosku składanego w gminie dołączyć dokumenty z kwotą zarobków rodziców dziecka.

Wzór wniosku

Do tej pory opiekunowie mogli składać wniosek według dowolnego wzoru, były to często formularze opracowane na własne potrzeby przez poszczególne samorządy. Wraz z wprowadzeniem kryterium dochodowego resort pracy określił też druk, który trzeba złożyć, aby uzyskać becikowe. Zawiera go załącznik nr 15 do Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu ubiegania się o świadczenia rodzinne(Dz.U., poz. 3).

Kryterium dochodowe

Kryterium dochodowe, od którego zależy przyznanie becikowego na dziecko urodzone po 1 stycznia 2013 roku, wynosi 1922 zł miesięcznie w przeliczeniu na osobę w rodzinie.

Przy sprawdzaniu, czy opiekunowie spełniają ten warunek, stosowane są zasady, które obowiązują przy ubieganiu się o inne świadczenia rodzinne. Bierze się pod uwagę dochody osiągane przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w którym składany jest wniosek o becikowe. Ten właśnie trwający zaczął się 1 listopada 2012 roku, więc trzeba podać dochody z 2011 roku. Zostaną one podzielone przez liczbę  członków rodziny (razem z nowo narodzonym dzieckiem) oraz liczbę miesięcy w roku, w którym były uzyskane. Jeżeli dochód okaże się niższy od wskazanej kwoty kryterium, rodzina otrzyma tysiąc złotych zapomogi z tytułu urodzenia dziecka.

Zaświadczenie lekarskie i inne dokumenty

Oprócz uzależnienia uzyskania prawa do becikowego od wysokości dochodów inne generalne zasady związane z jego przyznaniem nie uległy zmianie. Potrzebne jest więc wystawione przez lekarza lub położną zaświadczenie o objęciu opieką medyczną przyszłej matki nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Gminy wymagają też dołączenia skróconego odpisu aktu urodzenia oraz oświadczenia, że na dziecko nie zostało już pobrane becikowe przez drugiego z rodziców.

W sytuacji gdy o becikowe występuje kobieta, która samotnie wychowuje dziecko (bez względu na to, czy ojcostwo jest ustalone, czy też nie), nie wymaga się wpisania drugiego rodzica do wniosku lub zasądzenia alimentów na rzecz dziecka.

Tak więc matka, która nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z wpisanym do aktu urodzenia dziecka jego ojcem i nie wystąpiła o alimenty, nie ma obowiązku dostarczenia zaświadczenia o jego dochodzie.

Rodzice adopcyjni

Obowiązek dołączenia do wniosku o becikowe zaświadczeń lub oświadczeń o wysokości dochodu dotyczy nie tylko rodziców biologicznych, ale też osób, które adoptowały dziecko lub są opiekunami faktycznymi (wystąpiły do sądu z wnioskiem o przysposobienie), pod warunkiem że nastąpiło to po 1 stycznia 2013 roku.

Ważna jest data urodzenia dziecka

Wniosek o becikowe można składać w ciągu dwunastu miesięcy od przyjścia na świat potomka.

Rodzice dzieci urodzonych przed 31 grudnia 2012 roku, którzy dopiero teraz zamierzają ubiegać się o przyznanie tej zapomogi, są zwolnieni z obowiązku przedstawienia dokumentów dotyczących wysokości ich dochodów. Nie muszą tego robić także osoby, które do końca ubiegłego roku objęły opieką prawną lub faktyczną bądź przysposobiły dziecko.

Podstawa prawna:

Ustawa z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 z późn. zmianami)

Art. 2 ustawy z 12 października 2012 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U., poz. 1255)

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 3 stycznia 2013 roku w sprawie sposobu i trybu ubiegania się o świadczenia rodzinne (Dz.U., poz. 3)

Opr. na podstawie materiałów „Dziennika Gazety Prawnej”

Z chwilą zakończenia urlopu macierzyńskiego co do zasady kończy się trwająca od momentu zajścia przez kobietę w ciążę szczególna ochrona przed rozwiązaniem stosunku pracy, która powodowała, że pracodawca nie mógł wypowiedzieć umowy o pracę (dopuszczalne było jedynie rozwiązanie umowy w tzw. trybie dyscyplinarnym). Zakres dalszej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy zależy od tego, jakie decyzje do co dalszej kariery podejmie młoda mama. Możliwe są różne rozwiązania:

1. Powrót do pracy po zakończeniu urlopu macierzyńskiego w takim wymiarze czasu pracy, jak przed urodzeniem dziecka.

Jeżeli młoda mama wybierze takie rozwiązanie, od momentu powrotu do pracy traktowana jest jak pozostali pracownicy, a zatem nie przysługuje jej żadna szczególna ochrona przed rozwiązaniem stosunku pracy. To zaś oznacza, że pracodawca w każdej chwili może wypowiedzieć jej umowę o pracę, także z powołaniem się na uchybienia, których pracownica dopuściła się jeszcze przed zajściem w ciążę albo w czasie ciąży i urlopu macierzyńskiego (o ile pracodawca dowiedział się o nich dopiero w okresie, gdy kobieta była już w ciąży albo w trakcie urlopu macierzyńskiego i podlegała ochronie przed rozwiązaniem umowy o pracę), ale pod warunkiem że przyczyny te były ważne i pozostały aktualne (np. pracownica ujawniła istotne informacje konkurencyjnej firmie, na skutek czego pracodawca utracił do niej zaufanie i podczas jej nieobecności związanej z urodzeniem dziecka zaufania nie odzyskał). W żadnym wypadku pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę — tak jak obawia się tego Marta K. — z tego tylko powodu, że pracownica w związku z ciążą i urodzeniem dziecka przez kilka miesięcy nie świadczyła pracy. Taka długotrwała nieobecność w pracy była bowiem usprawiedliwiona i częściowo wynikała z tego, że pracownica wykorzystała przysługujące jej z mocy prawa uprawnienia (urlop macierzyński).

Pracownicy, która normalnie wróciła po urlopie macierzyńskim do pracy, przysługują jedynie te uprawnienia, które prawo wiąże wprost z urodzeniem dziecka, np. prawo do dwóch półgodzinnych przerw na karmienie wliczonych do czasu pracy (dla kobiet karmiących piersią) czy dni wolnych na opiekę nad dzieckiem.

2. Skorzystanie z urlopu wychowawczego.

Prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat, w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, ma każdy pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy. Z uprawnienia tego skorzystać mogą oboje rodzice, z tym że jednocześnie korzystać z takiego urlopu mogą tylko przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy. Urlop ten można wykorzystywać nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 4 roku życia, najwyżej w 4 częściach (art. 186 Kodeksu pracy).

Dla pracowników korzystających z urlopu wychowawczego szczególną ochronę przed zwolnieniem z pracy przewiduje art. 186¹ § 1 Kodeksu pracy. W myśl tego przepisu pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Trzeba też pamiętać o tym, że złożenie przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę (np. gdy pracodawca wystąpi już o konsultację przed zwolnieniem do związku zawodowego) nie uchroni przed zwolnieniem, a umowa rozwiązuje się w terminie wynikającym z tej czynności.

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest jednak dopuszczalne w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. W praktyce dopuszczalne jest także wypowiedzenie umowy o pracę z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy, w trybie Ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 ze zm.), i to nie tylko w razie zwolnień grupowych, ale także przy zwalnianiu pojedynczych osób (takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 lutego 2006 r. II PZP 13/05 OSNP 2006/21-22/315). Ważne jest tylko to, żeby przyczyna nie leżała po stronie pracownika (tak będzie np. w sytuacji, gdy pracodawca zdecyduje się na likwidację stanowiska pracy zajmowanego przez osobę przebywającą na urlopie wychowawczym).

Skorzystanie przez pracownika z urlopu wychowawczego daje mu zatem względną ochronę przed rozwiązaniem umowy o pracę. W rzeczywistości nie uchroni jednak pracownika przed zwolnieniem, jeżeli sytuacja finansowa zakładu pracy będzie trudna albo gdy zdecyduje się on na przeprowadzenie zmian organizacyjnych skutkujących np. likwidacją stanowiska pracy.

Warto wiedzieć, że w trakcie urlopu wychowawczego (który jest bezpłatny) pracownik nie jest w ogóle pozbawiony możliwości zarobkowania. Pracownik ma bowiem prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem (art. 186² § 1 Kodeksu pracy). W praktyce oznaczać to może pracę w wymiarze części etatu albo wykonywanie pracy w oparciu o umowy cywilnoprawne. Przyjmuje się przy tym, że podjęcie pracy u innego pracodawcy jest możliwe, o ile nasz „macierzysty” pracodawca nie umożliwi wykonywania na jego rzecz pracy np. na zlecenie lub w innej formie, a praca u innego podmiotu nie koliduje nie tylko z wychowywaniem dziecka, ale i nie stanowi zagrożenie dla dotychczasowego pracodawcy (np. nie jest to praca u konkurencji).

Podjęcie pracy u innego pracodawcy w czasie urlopu wychowawczego może niekiedy okazać się korzystne i dla pracownika, i dla „podstawowego” pracodawcy, zwłaszcza w niepewnej sytuacji ekonomicznej. W trakcie korzystania przez pracownika z urlopu wychowawczego pracodawca nie musi wypłacać zwykłej pensji (ponosi zatem jedynie cześć kosztów zatrudnienia pracownika), a może liczyć, że w razie poprawy sytuacji będzie mógł ponownie zatrudniać sprawdzonego, solidnego pracownika. Pracownik zaś pomimo korzystania z niepłatnego urlopu wychowawczego nie będzie zupełnie pozbawiony źródeł dochodu.

Po zakończeniu przez pracownika urlopu wychowawczego pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem (art. 186⁴ Kodeksu pracy).

3. Praca w obniżonym wymiarze czasu pracy.

Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może też, o ile nie korzysta z tego urlopu, złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany zawsze uwzględnić taki wniosek pracownika. Wniosek składa się na dwa tygodnie przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy (art. 186⁷ § 1 Kodeksu pracy).

W takiej sytuacji pracownik chroniony jest przed rozwiązaniem umowy o pracę na takich samych zasadach jak w czasie przebywania na urlopie wychowawczym (patrz punkt 2), z tym że okres takiej ochrony trwa od dnia złożenia wniosku o obniżenie czasu pracy do dnia powrotu do nieobniżonego czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy.

W praktyce zatem nawet wniosek o obniżenie czasu pracy o 1 godzinę dziennie wprowadza względną ochronę przed rozwiązaniem umowy o pracę. Należy jednak pamiętać, że wniosek o nieznaczne obniżenie czasu pracy (np. o godzinę w skali tygodnia czy miesiąca) może zostać potraktowany jako nadużycie prawa, gdyż celem złożenia takiego wniosku nie może być jedynie uzyskanie ochrony przed rozwiązaniem umowy o pracę, ale przede wszystkim umożliwienie rodzicom godzenia obowiązków pracowniczych i rodzicielskich.

Jak widać, po zakończeniu urlopu macierzyńskiego kończy się szeroka ochrona przed zwolnieniem z pracy. Kodeks pracy przewiduje jednak rozwiązania, które pod pewnymi warunkami dają większą ochronę przed zwolnieniem dla rodziców wychowujących małe dzieci, niż mają „zwykli” pracownicy. Wybór odpowiedniego rozwiązania należy już do samych rodziców, którzy podejmując decyzję, powinni rozważyć dobre i złe strony każdego z rozwiązań.

• Prawnik Agnieszka Dybowska

Jan został w sprawie karnej skazany przez sąd na karę grzywny. Czy w przypadku gdy komornik nie będzie mógł wyegzekwować grzywny, Jan poniesie jakieś konsekwencje?

Skazanego na grzywnę sąd wzywa do jej uiszczenia w terminie 30 dni. Jest to czas na jej dobrowolną spłatę. W razie jego upływu grzywna musi być ściągnięta w ramach egzekucji. Jeśli komornik nie może ściągnąć należności, a grzywna nie przekracza 120 stawek dziennych (czyli w zdecydowanej większości skazań), sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną. Środek ten ma charakter fakultatywny i zależy od uznania sądu. Skazany musi w dodatku zgodzić się na taką zamianę. Jeżeli jednak oświadcza, że nie chce podjąć pracy społecznie użytecznej, albo uchyla się od jej wykonania, sąd zamienia wówczas orzeczoną karę grzywny na karę pozbawienia wolności (tzn. zarządza wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności). Robi to także, gdy zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną jest niemożliwa lub niecelowa (a zatem także w wypadku, gdy orzeczono karę grzywny przekraczającą 120 stawek dziennych). O posiedzeniu sądu, na którym podejmowana jest decyzja o zamianie kary grzywny, sąd powiadamia skazanego. Zarządzając wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, sąd przyjmuje, że jeden dzień pozbawienia wolności jest równoważny dwóm stawkom dziennym grzywny. Zastępcza kara pozbawienia wolności nie może przekroczyć 12 miesięcy pozbawienia wolności, jak również górnej granicy kary pozbawienia wolności za dane przestępstwo. Jeżeli ustawa nie przewiduje za dane przestępstwo kary pozbawienia wolności, górna granica zastępczej kary pozbawienia wolności nie może przekroczyć 6 miesięcy. Na postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności przysługuje zawsze zażalenie.

Podstawa prawna

Art. 44-46 ustawy z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny wykonawczy

(Dz.U. z 1997 r., nr 90, poz. 557 z późn. zm.)

Jazda samochodem pod wpływem alkoholu

Za jazdę samochodem pod wpływem alkoholu Adam został skazany na 3 miesiące prac społecznych, polegających na sprzątaniu terenów publicznych. Ostatnio kilka razy nie stawił się do wykonywania robót. Zadzwonił do niego kurator i powiedział, że jeżeli się to powtórzy, to Adam może trafić za kratki. Czy jest to możliwe, jeśli nie został on skazany na więzienie?
Przepisy kodeksu karnego wykonawczego stanowią wprost, że jeżeli skazany uchyla się od odbywania kary ograniczenia wolności lub nałożonych na niego obowiązków (np. nie udziela wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary, zmienia miejsce stałego pobytu bez zgody sądu), sąd musi zarządzić wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności. Przyjmuje on wtedy, że jeden dzień zastępczej kary pozbawienia wolności jest równoważny dwóm dniom niewykonanej kary ograniczenia wolności. Orzekanie w przedmiocie wykonania kary zastępczej może nastąpić również na wniosek sądowego kuratora zawodowego, który stwierdził, że skazany bagatelizuje nałożone na niego obowiązki. Na postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności przysługuje skazanemu zażalenie.
Podstawa prawna
Art. 65 i 66 ustawy z 6 czerwca1997 r. — Kodeks karny wykonawczy
(Dz.U. z 1997 r., nr 90, poz. 557 z późn. zm.)

Czy można aresztować świadka

Marek W. kilkakrotnie nie stawiał się na termin przesłuchania w charakterze świadka. Ostatnio został ukarany przez prokuratora karą porządkową. Spytał adwokata, czy jest to zgodne z prawem. Ten odpowiedział, że w niektórych sytuacjach możliwe jest nawet aresztowanie świadka. Czy to prawda?

Każda osoba wezwana w charakterze świadka (zarówno w sprawie cywilnej, jak i karnej) ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Na świadka, który bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia tego organu oddalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 10 tys. zł. Kara pieniężna zostanie uchylona, jeżeli ukarany dostatecznie usprawiedliwi swe niestawiennictwo lub samowolne oddalenie się. Usprawiedliwienie może nastąpić w ciągu tygodnia od daty doręczenia postanowienia wymierzającego karę pieniężną. Kara pieniężna to niejedyna dolegliwość, z jaką może spotkać się świadek lekceważący wezwanie do stawienia się celem złożenia zeznań. W razie uporczywego uchylania się od złożenia zeznania można zastosować, niezależnie od kary pieniężnej, aresztowanie świadka na czas nieprzekraczający 30 dni. W sytuacji gdy sprawa jest na etapie dochodzenia lub śledztwa, aresztowanie świadka stosuje na wniosek prokuratora sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie. Świadkowi przysługuje zażalenie na decyzję o aresztowaniu, a złożenie zażalenia do sądu wstrzymuje wykonanie postanowienia o aresztowaniu. Aresztowanie należy zawsze uchylić, jeżeli osoba aresztowana spełni obowiązek złożenia zeznań albo gdy ukończono już postępowanie karne.

W sprawach cywilnych wysokość grzywny, jaka może być wymierzona świadkowi za niestawienie się na rozprawę, wynosi maksymalnie 5000 zł. Jeżeli mimo skazania na grzywnę świadek nadal nie stawia się na rozprawę, sąd może ponownie skazać go na grzywnę, a niezależnie od tego zarządzić jego przymusowe sprowadzenie, co w praktyce oznacza zatrzymanie na 24 godziny i spędzenie nocy w areszcie.

Podstawa prawna

Art. 285-290 ustawy z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r., nr 89, poz. 555 z późn. zm.)

Art. 274 i 163 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego

Czy można trafić do aresztu za niezapłacony mandat

Kamil R. ma dwa mandaty za zakłócanie porządku w miejscu publicznym. Co jakiś czas do domu przychodzi poborca i usiłuje ściągnąć z niego pieniądze. Na razie nic nie wskórał, gdyż Kamil uczy się i nie posiada żadnych wartościowych rzeczy. Czy jeżeli nie zapłaci mandatu, to możliwa jest zamiana kary na areszt lub na coś innego?
Pozbawione wolności mogą zostać nie tylko osoby, które uchylają się od uiszczenia grzywny, na którą zostały skazane za popełnione przestępstwo. Podobne rozwiązanie przewiduje prawo wykroczeń. Jeżeli egzekucja grzywny wymierzonej za wykroczenie okazała się bezskuteczna lub z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną, określając czas jej trwania. Praca społecznie użyteczna trwa najkrócej tydzień, najdłużej 2 miesiące. W razie gdy ukarany oświadczy, że nie wyraża zgody na podjęcie zamiennej pracy społecznie użytecznej, albo uchyla się od jej wykonania, sąd ma obowiązek zarządzić wykonanie zastępczej kary aresztu. Podobnie jest w sytuacji, gdy zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną jest niemożliwa lub niecelowa. Zarządzając wykonanie zastępczej kary aresztu, sąd przyjmuje, że jeden dzień zastępczej kary aresztu jest równoważny grzywnie od 20 do 150 zł. Kara zastępcza nie może przekroczyć 30 dni aresztu. W żadnym przypadku nie można wymierzyć zastępczej kary aresztu, jeżeli warunki osobiste sprawcy uniemożliwiają odbycie tej kary (np. kalectwo, konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny). Od zastępczej kary aresztu sprawca wykroczenia może być uwolniony w każdym czasie przez wpłacenie kwoty pieniężnej przypadającej jeszcze do uiszczenia. Zastępczą karę aresztu można orzec, dopóki nie nastąpi przedawnienie wykonania kary, czyli przez 3 lata od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Podstawa prawna:
Art. 25 i 26 ustawy z 20 maja 1971r. — Kodeks wykroczeń (Dz.U. 2010 r., nr 46 poz. 275 z poźn. zm.)

Do więzienia za obrazę sądu

Marcin Z. złożył pozew o rozwód z wyłącznej winy żony. Na jednej z rozpraw niezadowolony z przebiegu postępowania Marcin Z. nazwał sędziego prowadzącego sprawę „chamem”, „niedouczonym głupkiem” i „sprzedawczykiem” na usługach jego żony. Jakie konsekwencje mogą spotkać Marcina Z.?

W razie naruszenia powagi, spokoju lub porządku czynności sądowych albo ubliżenia sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie, sąd może ukarać winnego karą porządkową grzywny w wysokości do 10 000 złotych lub karą pozbawienia wolności do czternastu dni; osobie pozbawionej wolności, w tym także tymczasowo aresztowanej, można wymierzyć karę przewidzianą w przepisach o wykonywaniu kary pozbawienia wolności albo w przepisach o wykonywaniu tymczasowego aresztowania. Postanowienie o ukaraniu karą porządkową jest natychmiast wykonalne, co oznacza, że wprost z sali rozpraw można trafić do więzienia. Od postanowienia przysługuje zażalenie do sądu bezpośrednio przełożonego, a gdy zostało wydane przez sąd apelacyjny — do Sądu Najwyższego. W razie wniesienia zażalenia sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, może wstrzymać wykonanie kary porządkowej. Ukaranie karą porządkową nie uchyla odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej za ten sam czyn.

Podstawa prawna:
Art. 49-50 ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 r. — Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 2013.427 j.t.)