Obywatelskie Biuro Porad » prawo karne

Za kratki nie tylko za przestępstwo

red — Fri, 09 Aug 2013 10:32:23 +0000

Nie wszyscy z nas wiedzą, że do więzienia można trafić nie tylko w razie skazania przez sąd za popełnione przestępstwo. Czasami wystarczy błahe, wydawałoby się, przewinienie, takie jak niezapłacenie grzywny czy mandatu, by trafić za kratki.

Jan został w sprawie karnej skazany przez sąd na karę grzywny. Czy w przypadku gdy komornik nie będzie mógł wyegzekwować grzywny, Jan poniesie jakieś konsekwencje?

Skazanego na grzywnę sąd wzywa do jej uiszczenia w terminie 30 dni. Jest to czas na jej dobrowolną spłatę. W razie jego upływu grzywna musi być ściągnięta w ramach egzekucji. Jeśli komornik nie może ściągnąć należności, a grzywna nie przekracza 120 stawek dziennych (czyli w zdecydowanej większości skazań), sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną. Środek ten ma charakter fakultatywny i zależy od uznania sądu. Skazany musi w dodatku zgodzić się na taką zamianę. Jeżeli jednak oświadcza, że nie chce podjąć pracy społecznie użytecznej, albo uchyla się od jej wykonania, sąd zamienia wówczas orzeczoną karę grzywny na karę pozbawienia wolności (tzn. zarządza wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności). Robi to także, gdy zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną jest niemożliwa lub niecelowa (a zatem także w wypadku, gdy orzeczono karę grzywny przekraczającą 120 stawek dziennych). O posiedzeniu sądu, na którym podejmowana jest decyzja o zamianie kary grzywny, sąd powiadamia skazanego. Zarządzając wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, sąd przyjmuje, że jeden dzień pozbawienia wolności jest równoważny dwóm stawkom dziennym grzywny. Zastępcza kara pozbawienia wolności nie może przekroczyć 12 miesięcy pozbawienia wolności, jak również górnej granicy kary pozbawienia wolności za dane przestępstwo. Jeżeli ustawa nie przewiduje za dane przestępstwo kary pozbawienia wolności, górna granica zastępczej kary pozbawienia wolności nie może przekroczyć 6 miesięcy. Na postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności przysługuje zawsze zażalenie.

Podstawa prawna

Art. 44-46 ustawy z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny wykonawczy

(Dz.U. z 1997 r., nr 90, poz. 557 z późn. zm.)

Jazda samochodem pod wpływem alkoholu

Za jazdę samochodem pod wpływem alkoholu Adam został skazany na 3 miesiące prac społecznych, polegających na sprzątaniu terenów publicznych. Ostatnio kilka razy nie stawił się do wykonywania robót. Zadzwonił do niego kurator i powiedział, że jeżeli się to powtórzy, to Adam może trafić za kratki. Czy jest to możliwe, jeśli nie został on skazany na więzienie?
Przepisy kodeksu karnego wykonawczego stanowią wprost, że jeżeli skazany uchyla się od odbywania kary ograniczenia wolności lub nałożonych na niego obowiązków (np. nie udziela wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary, zmienia miejsce stałego pobytu bez zgody sądu), sąd musi zarządzić wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności. Przyjmuje on wtedy, że jeden dzień zastępczej kary pozbawienia wolności jest równoważny dwóm dniom niewykonanej kary ograniczenia wolności. Orzekanie w przedmiocie wykonania kary zastępczej może nastąpić również na wniosek sądowego kuratora zawodowego, który stwierdził, że skazany bagatelizuje nałożone na niego obowiązki. Na postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności przysługuje skazanemu zażalenie.
Podstawa prawna
Art. 65 i 66 ustawy z 6 czerwca1997 r. — Kodeks karny wykonawczy
(Dz.U. z 1997 r., nr 90, poz. 557 z późn. zm.)

Czy można aresztować świadka

Marek W. kilkakrotnie nie stawiał się na termin przesłuchania w charakterze świadka. Ostatnio został ukarany przez prokuratora karą porządkową. Spytał adwokata, czy jest to zgodne z prawem. Ten odpowiedział, że w niektórych sytuacjach możliwe jest nawet aresztowanie świadka. Czy to prawda?

Każda osoba wezwana w charakterze świadka (zarówno w sprawie cywilnej, jak i karnej) ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Na świadka, który bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia tego organu oddalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 10 tys. zł. Kara pieniężna zostanie uchylona, jeżeli ukarany dostatecznie usprawiedliwi swe niestawiennictwo lub samowolne oddalenie się. Usprawiedliwienie może nastąpić w ciągu tygodnia od daty doręczenia postanowienia wymierzającego karę pieniężną. Kara pieniężna to niejedyna dolegliwość, z jaką może spotkać się świadek lekceważący wezwanie do stawienia się celem złożenia zeznań. W razie uporczywego uchylania się od złożenia zeznania można zastosować, niezależnie od kary pieniężnej, aresztowanie świadka na czas nieprzekraczający 30 dni. W sytuacji gdy sprawa jest na etapie dochodzenia lub śledztwa, aresztowanie świadka stosuje na wniosek prokuratora sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie. Świadkowi przysługuje zażalenie na decyzję o aresztowaniu, a złożenie zażalenia do sądu wstrzymuje wykonanie postanowienia o aresztowaniu. Aresztowanie należy zawsze uchylić, jeżeli osoba aresztowana spełni obowiązek złożenia zeznań albo gdy ukończono już postępowanie karne.

W sprawach cywilnych wysokość grzywny, jaka może być wymierzona świadkowi za niestawienie się na rozprawę, wynosi maksymalnie 5000 zł. Jeżeli mimo skazania na grzywnę świadek nadal nie stawia się na rozprawę, sąd może ponownie skazać go na grzywnę, a niezależnie od tego zarządzić jego przymusowe sprowadzenie, co w praktyce oznacza zatrzymanie na 24 godziny i spędzenie nocy w areszcie.

Podstawa prawna

Art. 285-290 ustawy z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r., nr 89, poz. 555 z późn. zm.)

Art. 274 i 163 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego

Czy można trafić do aresztu za niezapłacony mandat

Kamil R. ma dwa mandaty za zakłócanie porządku w miejscu publicznym. Co jakiś czas do domu przychodzi poborca i usiłuje ściągnąć z niego pieniądze. Na razie nic nie wskórał, gdyż Kamil uczy się i nie posiada żadnych wartościowych rzeczy. Czy jeżeli nie zapłaci mandatu, to możliwa jest zamiana kary na areszt lub na coś innego?
Pozbawione wolności mogą zostać nie tylko osoby, które uchylają się od uiszczenia grzywny, na którą zostały skazane za popełnione przestępstwo. Podobne rozwiązanie przewiduje prawo wykroczeń. Jeżeli egzekucja grzywny wymierzonej za wykroczenie okazała się bezskuteczna lub z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną, określając czas jej trwania. Praca społecznie użyteczna trwa najkrócej tydzień, najdłużej 2 miesiące. W razie gdy ukarany oświadczy, że nie wyraża zgody na podjęcie zamiennej pracy społecznie użytecznej, albo uchyla się od jej wykonania, sąd ma obowiązek zarządzić wykonanie zastępczej kary aresztu. Podobnie jest w sytuacji, gdy zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną jest niemożliwa lub niecelowa. Zarządzając wykonanie zastępczej kary aresztu, sąd przyjmuje, że jeden dzień zastępczej kary aresztu jest równoważny grzywnie od 20 do 150 zł. Kara zastępcza nie może przekroczyć 30 dni aresztu. W żadnym przypadku nie można wymierzyć zastępczej kary aresztu, jeżeli warunki osobiste sprawcy uniemożliwiają odbycie tej kary (np. kalectwo, konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny). Od zastępczej kary aresztu sprawca wykroczenia może być uwolniony w każdym czasie przez wpłacenie kwoty pieniężnej przypadającej jeszcze do uiszczenia. Zastępczą karę aresztu można orzec, dopóki nie nastąpi przedawnienie wykonania kary, czyli przez 3 lata od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Podstawa prawna:
Art. 25 i 26 ustawy z 20 maja 1971r. — Kodeks wykroczeń (Dz.U. 2010 r., nr 46 poz. 275 z poźn. zm.)

Do więzienia za obrazę sądu

Marcin Z. złożył pozew o rozwód z wyłącznej winy żony. Na jednej z rozpraw niezadowolony z przebiegu postępowania Marcin Z. nazwał sędziego prowadzącego sprawę „chamem”, „niedouczonym głupkiem” i „sprzedawczykiem” na usługach jego żony. Jakie konsekwencje mogą spotkać Marcina Z.?

W razie naruszenia powagi, spokoju lub porządku czynności sądowych albo ubliżenia sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie, sąd może ukarać winnego karą porządkową grzywny w wysokości do 10 000 złotych lub karą pozbawienia wolności do czternastu dni; osobie pozbawionej wolności, w tym także tymczasowo aresztowanej, można wymierzyć karę przewidzianą w przepisach o wykonywaniu kary pozbawienia wolności albo w przepisach o wykonywaniu tymczasowego aresztowania. Postanowienie o ukaraniu karą porządkową jest natychmiast wykonalne, co oznacza, że wprost z sali rozpraw można trafić do więzienia. Od postanowienia przysługuje zażalenie do sądu bezpośrednio przełożonego, a gdy zostało wydane przez sąd apelacyjny — do Sądu Najwyższego. W razie wniesienia zażalenia sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, może wstrzymać wykonanie kary porządkowej. Ukaranie karą porządkową nie uchyla odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej za ten sam czyn.

Podstawa prawna:
Art. 49-50 ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 r. — Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 2013.427 j.t.)

Po drewno do lasu – co grozi za kradzież drewna?

admin — Mon, 28 May 2012 14:44:34 +0000

Pewnego piątku późnym wieczorem Jan W. poszedł do pobliskiego, publicznego (tj. stanowiącego własność Skarbu Państwa) lasu i wyciął piłą mechaniczną kilka dębów. Zamierzał – nie płacąc za surowiec – zrobić z nich meble ogrodowe, bo jako długoletni mieszkaniec miejscowości graniczącej z lasem uważał, że może okazjonalnie, nieodpłatnie dokonywać wyrębu drzew na własne potrzeby. W przewiezieniu ściętych drzew na teren posesji pomógł mu sąsiad Bogdan Z.,właściciel samochodu ciężarowego. Po kilku godzinach do domu Jana W. przyjechał patrol policji powiadomiony o kradzieży drewna przez skłóconego z Janem.W. sąsiada, który obserwował z ukrycia działanie Jana W. i Bogdana Z. Funkcjonariusze policji zatrzymali zabrane z lasu drewno oraz wszczęli postępowanie przygotowawcze. Jakie będą prawdopodobne konsekwencje zachowania Jana W. i Bogdana Z. przy założeniu, że dotychczas nie byli oni karani sądownie i ukończyli 30 i 40 lat?

Odpowiedź: Zachowanie Jana W. miało de facto postać dwóch czynów, tj. wyrębu drzewa w lesie (tzw. kradzież leśna), a następnie kradzieży wyrąbanego drewna. Wbrew powyższemu postępowanie Jana W. należy zakwalifikować wyłącznie jako przestępstwo kradzieży wypełniające znamiona art. 278 § 1 kk (skrót „kk” oznacza zwrot „kodeksu karnego”), ponieważ dokonanie wyrębu drzewa w lesie stanowiło czynność współukaraną uprzednią (tj. na gruncie prawnokarnym przyjmuje się, że następcza kradzież wyrąbanego drewna w lesie pochłonęła wcześniejsze zachowanie w postaci wyrębu będącego czynnością przygotowawczą do dokonania kradzieży). Zgodnie z art. 278 § 1 kk kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Wskazany występek polega na zaborze cudzej rzeczy ruchomej – w tym wypadku wyrąbanego drewna – w celu przywłaszczenia. Wyjęcie rzeczy ruchomej spod władztwa musi nastąpić wbrew woli osoby nią dysponującej oraz bez żadnej ku temu podstawy. Istotnym jest, że w sytuacji wyrębu i kradzieży drewna w lesie o wartości nie przekraczającej 75 złotych, czyn Jana W. stanowiłby wykroczenie zagrożone karą aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny (art. 120 kw – skrót „kw” oznacza zwrot „kodeksu wykroczeń”). Przestępstwo wyrębu drzewa w lesie lub kradzieży z lasu drewna wyrąbanego należy bowiem do kategorii przestępstw przepołowionych, tj. mających swój odpowiednik w kodeksie wykroczeń, gdzie wartość przedmiotu czynności wykonawczej wynosi do 75 złotych. Wykroczeniem jest także wyrąb, karczowanie i zabór gałęzi, korzeni lub krzewów w lesie nie należącym do sprawcy (art. 148 kw). W konsekwencji powyższego rozstrzygające znaczenie dla odpowiedzialności Jana W. będzie miała wartość zabranego drewna – wartość powyżej 75 złotych przesądzi o odpowiedzialności karnej (co w niniejszej sprawie wydaje się bezspornym, zważywszy na ilość i rodzaj zabranego drewna), zaś wartość do 75 złotych – o odpowiedzialności karno-administracyjnej (tj. za wykroczenie).

Odnosząc się do zachowania sąsiada Bogdana Z., należy zakwalifikować je jako występek pomocnictwa do kradzieży, wyczerpujący dyspozycję art. 18 § 3 kk w zw. z art. 278 § 1 kk. W sytuacji gdyby wartość ukradzionego drewna nie przekraczała kwoty 75 złotych (co w niniejszej sprawie nie ma miejsca), postępowanie Bogdana Z. stanowiłoby wykroczenie wypełniające znamiona art. 13 kw w zw. z art. 120 § 1 kw i byłoby zagrożone karą aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Jak wynika z art. 18 § 3 kk, odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie. Zważywszy zatem, iż Bogdan Z. pomógł Janowi W. przewożąc własnym samochodem wyrąbane drewno z lasu na teren posesji sąsiada oraz posiadał świadomość bezprawności zachowania Jana W. (tj. wiedział, że Jan W. nie posiadał zgody właściciela na dysponowanie drewnem), bezspornym jest, że dopuścił się on pomocnictwa do kradzieży. Pomimo tego, że Bogdan Z. był tylko pomocnikiem sprawcy głównego Jana W., poniesie on odpowiedzialność w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo (art. 19 § 1 kk).

Przyjmując zatem, że czyny obydwóch mężczyzn stanowiły przestępstwa, prawdopodobnymi karami, które zostaną im wymierzone za popełnione występki, będą kary pozbawienia wolności do lat 2 z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 2-5 lat próby (art. 69 § 1 i 2 kk i art. 70 § 1 pkt 1 kk). Zważywszy na górną granicę zagrożenia przedmiotowych czynów wynoszącą 5 lat, możliwym będzie orzeczenie przez sąd w stosunku do obydwóch mężczyzn zamiast kary pozbawienia wolności – grzywny albo kary ograniczenia wolności do lat 2, w szczególności jeśli orzeczony będzie równocześnie środek karny (art. 58 § 3 kk). W sytuacji pojednania się przez mężczyzn z pokrzywdzonym (tj. w niniejszej sprawie z Lasami Państwowymi), naprawienia szkody przez sprawców lub uzgodnienia przez pokrzywdzonego i sprawców sposobu naprawienia szkody sąd będzie mógł skorzystać z dobrodziejstwa warunkowego umorzenia postępowania karnego zamiast wydawać wyrok skazujący (art. 66 § 3 kk). Istotnym jest, że skorzystanie z instytucji warunkowego umorzenia postępowania karnego w powyższych wypadkach jest fakultatywne i zależy od woli sądu.

W niniejszej sprawie wymaga podkreślenia, że w razie skazania (nie zaś warunkowego umorzenia postępowania karnego) obydwóch mężczyzn za kradzież drewna wyrąbanego w lesie (tj. Jana W.) i pomocnictwo do tejże kradzieży (tj. Bogdana Z.), obligatoryjnym będzie orzeczenie przez sąd od każdego z nich nawiązki na rzecz pokrzywdzonego w wysokości podwójnej wartości drewna (art. 290 § 2 kk). Nie ma tutaj znaczenia, że Bogdan Z. był wyłącznie pomocnikiem – wobec niego również zostanie orzeczona wspomniana nawiązka w wysokości podwójnej wartości drewna (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1996 roku, I KZP 30/96, OSNKW 1997/1-2/4). W związku z tym należy zaakcentować, że niemożliwym byłoby orzeczenie nawiązki solidarnie wobec obydwóch mężczyzn, co byłoby dla nich de facto korzystne, ponieważ wówczas pozostaliby zobowiązani do zapłaty łącznie (nie zaś oddzielnie) równowartości podwójnej wartości drewna. Orzeczenie nawiązki nie wyłącza możliwości złożenia przez pokrzywdzonego lub inną osobę uprawnioną (np. prokuratora) wniosku o orzeczenie obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody z art. 46 § 1 kk. W takiej sytuacji w razie skazania (nie zaś warunkowego umorzenia postępowania karnego) sąd będzie zobligowany do orzeczenia przedmiotowego środka karnego stosownie do udziału obydwóch mężczyzn w wyrządzonej szkodzie. Na marginesie wymaga nadmienienia, że gdyby obydwaj mężczyźni zostali skazani za kradzież i pomocnictwo do tej kradzieży, przy czym przedmiotem tych czynów byłoby drzewo rosnące w innym miejscu niż las, np. na polu, w parku, ogrodzie albo znajdujące się w tartaku, to wówczas nie byłoby możliwym obligatoryjne orzeczenie nawiązki z art. 290 § 2 kk. W takiej sytuacji nawiązka nie mogłaby być w ogóle orzeczona, w grę wchodziłby jedynie obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody z art. 46 § 1 kk.

Katarzyna Koć

Stan prawny na dzień 11 kwietnia 2012 roku.

Jak kara grozi za udział w pobiciu

admin — Tue, 17 Apr 2012 14:41:13 +0000

Pytanie: Pewnej piątkowej nocy wracałem do domu autobusem razem z pięcioma kolegami z imprezy w jednym z warszawskich klubów. Ponieważ wypiliśmy po około pół litra wódki na osobę, wszyscy byliśmy nietrzeźwi. Podczas postoju autobusu na jednym z przystanków kolega Marcin Z. podjął decyzję o wyjściu na zewnątrz, aby udać się na inną imprezę i kontynuować zabawę. Niestety miał on problem z utrzymaniem równowagi i koordynacją ruchową, wskutek czego został przytrzaśnięty drzwiami przez kierowcę autobusu, który natychmiast zorientował się w sytuacji i ponownie otworzył drzwi. Marcin Z. nie odniósł żadnych obrażeń, ale wszyscy uznaliśmy, że kierowca zachował się niewłaściwie, ponieważ nie przeprosił kolegi. Postanowiliśmy więc nauczyć go dobrych manier. Zmusiliśmy kierowcę do wyjścia na pusty o tej porze przystanek i zaczęliśmy uderzać go otwartymi dłońmi w twarzP, a następnie kopać. Jeden z kolegów nie wymierzał ciosów, tylko zagrzewał nas do bicia okrzykami. Ja dodatkowo rozbiłem butelkę po wódce, tworząc tzw. tulipana i zacząłem wymachiwać nią przed twarzą kierowcy. Po kilku minutach zostaliśmy wszyscy zatrzymani przez dwa patrole policyjne wezwane na miejsce zajścia przez któregoś z obecnych w autobusie pasażerów. Zarówno ja jak i koledzy nie byliśmy dotychczas karani sądownie i mamy po 23-25 lat. Kierowca autobusu nie odniósł żadnych obrażeń z wyjątkiem licznych sińców. Jakie będą konsekwencje naszego zachowania?

Odpowiedź: Udział w pobiciu jest kwalifikowany jako przestępstwo wyczerpujące dyspozycję art. 158 § 1 kk (skrót „kk” oznacza zwrot „kodeksu karnego”). Zgodnie z art. 158 § 1 kk kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 kk (tzw. ciężki uszczerbek na zdrowiu) lub w art. 157 § 1 kk (tj. średni uszczerbek na zdrowiu), podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Przez udział w pobiciu należy rozumieć czynną napaść przynajmniej dwóch osób na inną osobę lub osoby. Istotnym jest, że uczestnikami pobicia są nie tylko osoby, które osobiście zadają ciosy napadniętemu w postaci uderzeń wymierzanych rękami i nogami, lecz także m. in. osoby zagrzewające słownie do agresywnych zachowań, przytrzymujące ofiary oraz po prostu obecne wśród czynnych uczestników/napastników i jednocześnie niewyrażające w sposób jednoznaczny dezaprobaty takiego zachowania, a zatem osoby zwiększające zagrożenie i przyczyniające się do wzrostu dysproporcji siły pomiędzy sprawcami pobicia i pokrzywdzonym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 07 września 2004 roku, II KK 377/03, LEX nr 137739). W rezultacie różnorodność form zachowania napastników, ich aktywność, zadawane ciosy, ich ilość i skutki mają znaczenie wyłącznie dla ustalenia stopnia winy każdego ze sprawców i indywidualizacji wymiaru kary wobec nich, ale nie są one znamienne dla bytu przestępstwa z art. 158 § 1 kk. W związku z tym należy przyjąć, że zachowanie czterech mężczyzn polegające na bezpośrednim wymierzaniu ciosów rękami i nogami oraz postępowanie jednego mężczyzny polegające na ustnym zagrzewaniu kolegów do podejmowania działań agresywnych względem kierowcy autobusu należy zakwalifikować jako występek pobicia z art. 158 § 1 kk.

Odnosząc się zaś do prawnokarnej oceny zachowania mężczyzny, który oprócz „tradycyjnego” zadawania ciosów używał tzw. tulipana, należy uznać, że wypełniło ono znamiona występku z art. 159 kk, czyli pobicia z użyciem niebezpiecznego narzędzia. W oparciu o art. 159 kk kto, biorąc udział w bójce lub pobiciu człowieka, używa broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Istotnym jest, że za przedmiot niebezpieczny można uznać tylko taki przedmiot, który przy użyciu zgodnym z jego fizycznymi cechami lub konstrukcją może spowodować skutki podobne do użycia broni palnej lub noża (nie zaś przedmiot niebezpieczny ze względu na nietypowy sposób użycia, np. garnek). W rezultacie przedmiotami niebezpiecznymi będą przedmioty tnące jak m. in. siekiera, tasak, stłuczona butelka (tzw. tulipan), a także przedmioty o fizycznych właściwościach umożliwiających spowodowanie uszczerbku na zdrowiu przy zwykłym, typowym ich użyciu, np.: łom, kastet, kolczasty drut, łańcuch, kij baseballowy lub jego imitacja. Nie sposób natomiast uznać za przedmioty niebezpieczne w rozumieniu art. 159 kk, np. kija, gałęzi, buta (nawet typu martens), butelki czy kufla. Wymaga także podkreślenia, że możliwość przypisania sprawstwa występku z art. 159 kk nie jest uzależniona od skuteczności użycia niebezpiecznego narzędzia (np. wymierzenie chybionego ciosu „tulipanem” jest kwalifikowane jako przestępstwo z art. 159 kk). Ponadto do przyjęcia wypełnienia znamion art. 159 kk nie wystarczy samo zademonstrowanie niebezpiecznego przedmiotu, np. pokazanie przedmiotu, koniecznym jest użycie przedmiotu. Reasumując, odpowiedzialność sprawcy używającego „tulipana” będzie odróżniała się od odpowiedzialności pozostałych uczestników pobicia odmienną kwalifikacją prawną oraz zdecydowanie wyższym ustawowym zagrożeniem karą.

Przyjmując zatem, że zachowanie pięciu uczestników pobicia stanowiło przestępstwo z art. 158 § 1 kk, prawdopodobnymi karami, które zostaną im wymierzone za popełniony występek, będą kary pozbawienia wolności do 2 lat z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 2- 5 lat próby (art. 69 § 1 i 2 kk i art. 70 § 1 pkt 1 kk). Zważywszy na górną granicę zagrożenia przedmiotowego czynu wynoszącą 3 lata, możliwym będzie orzeczenie przez sąd w stosunku do tychże mężczyzn zamiast kar pozbawienia wolności – grzywien albo kar ograniczenia wolności do 2 lat, w szczególności jeśli orzeczony będzie równocześnie środek karny (art. 58 § 3 kk). Mając na uwadze znaczną społeczną szkodliwość czynu popełnionego przez wymienionych sprawców, raczej wykluczonym będzie skorzystanie przez sąd z możliwości odstąpienia od wymierzenia kary i jednoczesnego orzeczenia środka karnego (art. 59 § 1 kk). Z tych samych względów w niniejszej sprawie będzie wykluczone także skorzystanie przez sąd z dobrodziejstwa warunkowego umorzenia postępowania karnego (art. 66 § 1 kk).

Natomiast sprawca używający „tulipana” i wypełniający swoim postępowaniem znamiona art. 159 kk może zostać skazany na karę pozbawienia wolności do 2 lat z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 2- 5 lat próby (art. 69 § 1 i 2 kk i art. 70 § 1 pkt 1 kk). W stosunku do tego sprawcy wykluczone jest skorzystanie z instytucji przewidzianych w art. 58 § 3 kk, art. 59 § 1 kk i art. 66 kk, tj. wymierzenie zamiast kary pozbawienia wolności – grzywny albo kary ograniczenia wolności, bądź odstąpienie od wymierzenia kary i jednoczesne orzeczenie środka karnego, albo warunkowe umorzenie postępowania karnego. Abstrahując od wysokiej społecznej szkodliwości czynu popełnionego przez wymienionego mężczyznę, skorzystanie z przedmiotowych instytucji jest możliwe jedynie przy niższym ustawowym zagrożeniu karą.

Ponadto w razie wydania wyroku skazującego (nie: warunkowego umorzenia postępowania karnego) względem wszystkich sprawców, w tym używającego „tulipana”, oraz złożenia przez pokrzywdzonego kierowcę autobusu lub inną osobę uprawnioną (np. prokuratora) wniosku o orzeczenie obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z art. 46 § 1 kk, sąd będzie zobligowany do orzeczenia przedmiotowego środka karnego proporcjonalnie do udziału każdego z sześciu mężczyzn w wyrządzonej szkodzie. Poza tym w razie skazania (nie: warunkowego umorzenia postępowania karnego) wszystkich sprawców za czyny z art. 158 § 1 kk i art. 159 kk, sąd będzie mógł orzec nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości do 100 000 złotych (art. 47 § 1 kk i art. 48 kk).

Ekspert Katarzyna Koć

Stan prawny na 11 kwietnia 2012 roku

PRAWO KARNE: Kradzież rzeczy z grobu – przestępstwo czy wykroczenie?

admin — Thu, 15 Sep 2011 10:21:37 +0000

W sobotę poszłam na cmentarz, żeby złożyć kwiaty na grobie dziadka oraz zapalić znicze. Gdy spacerowałam alejkami cmentarza, zobaczyłam, że znany mi, dotychczas niekarany, 22 – letni mężczyzna – Jan S. zabiera z nagrobka dziadka wazon i sztuczne kwiaty o wartości około 200 złotych. Na szczęście miałam w torebce telefon komórkowy, więc natychmiast zawiadomiłam policję, która zdążyła ująć sprawcę, przebywającego nadal na terenie cmentarza. Zastanawiam się, czy zachowanie tego mężczyzny zostanie zakwalifikowane przez funkcjonariuszy policji jako przestępstwo, czy tylko jako wykroczenie oraz jaką karą jest zagrożone?

Odpowiedź: Zachowanie Jana S. stanowi przestępstwo usiłowania ograbienia grobu wyczerpujące znamiona art. 13 § 1 kk w zw. z art. 262 § 2 kk (skrót „kk” oznacza zwrot „kodeksu karnego”). Zgodnie z art. 262 § 2 kk kto ograbia zwłoki ludzkie, grób lub inne miejsce spoczynku zmarłego, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Wskazany występek oznacza zatem zachowanie polegające na przywłaszczeniu przez sprawcę jakichkolwiek przedmiotów mających związek z miejscem spoczynku zmarłego, tj. kwiatów, zniczy, wazonów, rzeźb, elementów metalowych (np. krzyży, wizerunków świętych, liter), płyty nagrobka itp. Istotnym jest, że nie ma znaczenia, do kogo należała przywłaszczona rzecz (np. do spadkobierców zmarłego, znajomych, osób postronnych) oraz jaką miała wartość materialną. W związku z tym wymaga podkreślenia, że ograbienie grobu nigdy nie zostanie zakwalifikowane jako wykroczenie (a zatem czyn zagrożony niższą karą niż przestępstwo), ponieważ wymienione przestępstwo nie należy do kategorii przestępstw przepołowionych, tj. mających swój odpowiednik w kodeksie wykroczeń, gdzie wartość przedmiotu czynności wykonawczej wynosi do 250 złotych. W konsekwencji powyższego nie ma znaczenia wartość przywłaszczonych z grobu rzeczy – czyn sprawcy zawsze będzie stanowił przestępstwo.

W przedmiotowej sprawie istotnym jest także wysokie zagrożenie karą, tzn. karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, które uniemożliwia zastosowanie wobec Jana S. warunkowego umorzenia postępowania karnego. Wskazane zagrożenie jest identyczne jak zagrożenie przewidziane dla przestępstwa oszustwa (wyłudzenia), co potwierdza, że przestępstwo ograbienia grobu jest traktowane jako budzące odrazę i zasługujące na surowe karanie. Prawdopodobną karą, która zostanie wymierzona Janowi S. za popełnienie przestępstwa z art. 13 § 1 kk w zw. z art. 262 § 2 kk, będzie zatem kara pozbawienia wolności poniżej 2 lat z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 – 5 lat próby (art. 69 § 1 i 2 kk i art. 70 § 1 pkt 1 kk).

PRAWO KARNE: Konsekwencje jazdy rowerem w stanie nietrzeźwości

admin — Wed, 14 Sep 2011 11:27:03 +0000

W niedzielę wieczorem spożywałem alkohol – piwo ze znajomymi. Wypiłem około 3 puszek piwa o pojemności 0,5 litra każda. Gdy zabrakło alkoholu, stwierdziłem, że kontynuowanie spotkania „na sucho” nie ma sensu, więc wyszedłem i udałem się do swojego domu rowerem. Podczas jazdy rowerem około godziny 22.00 na drodze wewnętrznej prowadzącej do bloku mieszkalnego zostałem zatrzymany do kontroli drogowej przez funkcjonariuszy policji, którzy podali mnie badaniu za zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu. Wynik badania był pozytywny – 0,5 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. Nie byłem dotychczas karany sądownie i mam 20 lat. Jakie będą prawdopodobne konsekwencje mojego zachowania?

Odpowiedź: Jazda rowerem w stanie nietrzeźwości po drodze wewnętrznej jest kwalifikowana jako przestępstwo wyczerpujące dyspozycję art. 178a § 2 kk (skrót „kk” oznacza zwrot „kodeksu karnego”). Zgodnie z art. 178a § 2 kk kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu inny pojazd niż określony w § 1 (tj. pojazd mechaniczny), podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Natomiast w oparciu o art. 115 § 16 pkt 2 kk stan nietrzeźwości w rozumieniu kodeksu karnego zachodzi wtedy, gdy zawartość alkoholu w 1 dm³ (1 l) wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. Istotnym jest, że w dniu 04 września 2010 roku weszła w życie nowelizacja kodeksu karnego odnośnie art. 178a § 2 kk, która rozszerzyła zakres obowiązywania tego przepisu m.in. o jazdę rowerem w stanie nietrzeźwości w strefie ruchu (a nie tylko na drodze publicznej i strefie zamieszkania – jak było poprzednio). W konsekwencji powyższego jazda rowerem w stanie nietrzeźwości w strefie ruchu – definiowanej jako obszar obejmujący co najmniej jedną drogę wewnętrzną, na który wjazdy i wyjazdy oznaczone są odpowiednimi znakami drogowymi (art. 2 pkt 16 a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 roku Nr 108, poz.908 z późn.zm.) – stanowi występek z art. 178a § 2 kk począwszy od dnia 04 września 2010 roku. Gdyby zatem przedmiotowe zachowanie miało miejsce przed dniem 04 września 2010 roku, to nie stanowiłoby przestępstwa.

Istotnym jest także, iż począwszy od dnia 25 lutego 2011 roku weszła w życie kolejna nowelizacja kodeksu karnego w zakresie art. 42 § 2 kk, która wprowadziła nowe, korzystniejsze dla sprawców czynów z art. 178a § 2 kk zasady orzekania środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów. W świetle tejże nowelizacji sąd nie jest aktualnie obowiązany do orzekania zakazu prowadzenia wszelkich albo określonego rodzaju pojazdów mechanicznych wobec tzw. „pijanych rowerzystów” (co miało miejsce do dnia 24 lutego 2011 roku), lecz może poprzestać na orzeczeniu np. zakazu prowadzenia rowerów. W związku z tym wymaga podkreślenia, że sąd nadal może orzec względem „pijanego rowerzysty” zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych (np. do których kierowania uprawnia prawo jazdy kategorii B), lecz nie musi tego uczynić, a zatem brak jest obecnie automatyzmu w orzekaniu, pozostawiono większą swobodę sądowi.

W rezultacie powyższego sprawcy przedmiotowego występku zostanie najprawdopodobniej wymierzona kara pozbawienia wolności do 1 roku z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 – 5 lat próby (art. 69 § 1 i 2 kk i art. 70 § 2 kk). Zważywszy, iż sprawca przestępstwa jest młodocianym (tj. w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat – art. 115 § 10 kk), okres próby w minimalnym wymiarze przewidzianym przez ustawę uległ u niego podwyższeniu do lat 3 (w przeciwieństwie do „dojrzalszych” sprawców, względem których okres próby w minimalnym wymiarze wynosi 2 lata). Alternatywnie sprawcy przestępstwa może zostać wymierzona kara grzywny w wymiarze od 10 do 540 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę od 10 złotych do 2.000 złotych (a zatem wysokość grzywny będzie stanowić iloczyn wymienionych cyfr) (art. 33 § 1 i 3 kk) albo kara ograniczona wolności od 1 miesiąca do 12 miesięcy (art. 34 § 1 kk). Wymaga podkreślenia, że wobec sprawcy czynu z art. 178a § 2 kk można warunkowo umorzyć postępowanie karne (art. 66 § 1 i 2 kk).

PRAWO KARNE: Dobrowolne poddanie się karze

admin — Thu, 08 Sep 2011 14:37:08 +0000

W piątek wieczorem na parkingu sklepu samoobsługowego zauważyłem, że kierowca samochodu marki Opel Astra wysiadając z samochodu, zapomniał zamknąć drzwi. Zaczekałem aż kierowca wszedł do sklepu, po czym otworzyłem drzwi jego samochodu i zabrałem torbę podróżną marki Samsonite. To była nowa torba, pusta w środku, miała jeszcze przytwierdzoną kartkę z ceną 600 złotych. Miałem totalnego pecha, ponieważ właściciel pojazdu marki Opel Astra nagle wyszedł ze sklepu, zobaczył mnie w momencie zabierania torby z samochodu i zaalarmował krzykiem przejeżdżający obok radiowóz, w którym znajdowali się funkcjonariusze policji. Policjanci zabrali mnie na komisariat i przedstawili zarzut popełnienia kradzieży, tj. czynu z art. 278 § 1 kk, a także pouczyli o możliwości dobrowolnego poddania się karze. Nie wiem, co powinienem w takiej sytuacji zrobić – mam wątpliwości, czy w jakikolwiek sposób „zyskam”, korzystając z instytucji dobrowolnego poddania się karze.

Odpowiedź: Zgodnie z art. 335 kpk (skrót „kpk” oznacza zwrot „kodeksu postępowania karnego”) prokurator może umieścić w akcie oskarżenia wniosek o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kary lub środka karnego za występek zagrożony karą nieprzekraczającą 10 lat pozbawienia wolności bez przeprowadzenia rozprawy, jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte. Powołany przepis statuuje instytucję dobrowolnego poddania się karze, tj. instytucję skazania bez przeprowadzenia rozprawy. Bezspornym jest, że występek kradzieży z art. 278 § 1 kk jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a zatem jego sprawca może skorzystać z instytucji dobrowolnego poddania się karze wyrażonej w art. 335 kpk. Skorzystanie z przedmiotowej instytucji polega najczęściej na przyznaniu się przez podejrzanego do sprawstwa zarzucanego mu czynu, złożeniu wyjaśnień oraz złożeniu do protokołu przesłuchania albo w odrębnym piśmie oświadczenia zawierającego propozycję wymierzenia ściśle skonkretyzowanych kary lub środka karnego za określony, zarzucany występek (w tym wypadku czyn z art. 278 § 1 kk), która to propozycja wymiaru kary musi zostać zaakceptowana przez prokuratora. W niniejszej sprawie mogłaby to być przykładowo kara 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby albo kara grzywny w wysokości 50 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 10 złotych, tj. 500 złotych (art. 278 § 1 kk w zw. z art. 58 § 3 kk w zw. z art. 33 § 1 i 2 kk). Istotnym jest, że decydując się na skorzystanie z instytucji dobrowolnego poddania się karze, można mieć wpływ na wysokość orzekanej w przyszłości przez sąd kary już na etapie postępowania przygotowawczego (tj. poprzedzającego postępowanie sądowe), przy czym można „negocjować” karę z prokuratorem. Wyrażenie przez podejrzanego woli skorzystania z tejże instytucji jest traktowane jako okoliczność łagodząca. Ponadto skorzystanie z tejże instytucji – w razie zaakceptowania przez sąd uzgodnionej pomiędzy prokuratorem i podejrzanym kary – znacznie skróci proces karny, ponieważ sąd wyda wyrok skazujący już na posiedzeniu, zaniecha tym samym przeprowadzenia rozprawy (tj. nie będzie ponownie przesłuchiwał świadków, biegłych, oskarżonego oraz nie będzie przeprowadzał innych czynności dowodowych). W rezultacie tego, iż sąd nie przeprowadzi postępowania dowodowego, ulegną zmniejszeniu koszty sądowe, do zapłaty których jest zobligowany podejrzany (oskarżony) w razie wydania wyroku skazującego, tj. nie będzie wydatków dokonanych z tytułu należności świadków i biegłych (kosztów dojazdów na rozprawę i utraconych zarobków przez świadków oraz wynagrodzenia za sporządzone w toku przewodu sądowego opinie przez biegłych), ryczałtu kuratora za sporządzenie wywiadu środowiskowego itp. Wymaga również podkreślenia dopuszczalność cofnięcia przez oskarżonego zgody na skazanie bez rozprawy także po wniesieniu przez prokuratora aktu oskarżenia wraz z przedmiotowym wnioskiem, a nawet na posiedzeniu sądu w przedmiocie tego wniosku. Reasumując, skorzystanie z instytucji dobrowolnego poddania się karze, jest korzystne dla obydwu stron procesu, tj. podejrzanego (oskarżonego) i prokuratora.