Odpowiedź: Zachowanie Jana W. miało de facto postać dwóch czynów, tj. wyrębu drzewa w lesie (tzw. kradzież leśna), a następnie kradzieży wyrąbanego drewna. Wbrew powyższemu postępowanie Jana W. należy zakwalifikować wyłącznie jako przestępstwo kradzieży wypełniające znamiona art. 278 § 1 kk (skrót „kk” oznacza zwrot „kodeksu karnego”), ponieważ dokonanie wyrębu drzewa w lesie stanowiło czynność współukaraną uprzednią (tj. na gruncie prawnokarnym przyjmuje się, że następcza kradzież wyrąbanego drewna w lesie pochłonęła wcześniejsze zachowanie w postaci wyrębu będącego czynnością przygotowawczą do dokonania kradzieży). Zgodnie z art. 278 § 1 kk kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Wskazany występek polega na zaborze cudzej rzeczy ruchomej – w tym wypadku wyrąbanego drewna – w celu przywłaszczenia. Wyjęcie rzeczy ruchomej spod władztwa musi nastąpić wbrew woli osoby nią dysponującej oraz bez żadnej ku temu podstawy. Istotnym jest, że w sytuacji wyrębu i kradzieży drewna w lesie o wartości nie przekraczającej 75 złotych, czyn Jana W. stanowiłby wykroczenie zagrożone karą aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny (art. 120 kw – skrót „kw” oznacza zwrot „kodeksu wykroczeń”). Przestępstwo wyrębu drzewa w lesie lub kradzieży z lasu drewna wyrąbanego należy bowiem do kategorii przestępstw przepołowionych, tj. mających swój odpowiednik w kodeksie wykroczeń, gdzie wartość przedmiotu czynności wykonawczej wynosi do 75 złotych. Wykroczeniem jest także wyrąb, karczowanie i zabór gałęzi, korzeni lub krzewów w lesie nie należącym do sprawcy (art. 148 kw). W konsekwencji powyższego rozstrzygające znaczenie dla odpowiedzialności Jana W. będzie miała wartość zabranego drewna – wartość powyżej 75 złotych przesądzi o odpowiedzialności karnej (co w niniejszej sprawie wydaje się bezspornym, zważywszy na ilość i rodzaj zabranego drewna), zaś wartość do 75 złotych – o odpowiedzialności karno-administracyjnej (tj. za wykroczenie).

Odnosząc się do zachowania sąsiada Bogdana Z., należy zakwalifikować je jako występek pomocnictwa do kradzieży, wyczerpujący dyspozycję art. 18 § 3 kk w zw. z art. 278 § 1 kk. W sytuacji gdyby wartość ukradzionego drewna nie przekraczała kwoty 75 złotych (co w niniejszej sprawie nie ma miejsca), postępowanie Bogdana Z. stanowiłoby wykroczenie wypełniające znamiona art. 13 kw w zw. z art. 120 § 1 kw i byłoby zagrożone karą aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Jak wynika z art. 18 § 3 kk, odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie. Zważywszy zatem, iż Bogdan Z. pomógł Janowi W. przewożąc własnym samochodem wyrąbane drewno z lasu na teren posesji sąsiada oraz posiadał świadomość bezprawności zachowania Jana W. (tj. wiedział, że Jan W. nie posiadał zgody właściciela na dysponowanie drewnem), bezspornym jest, że dopuścił się on pomocnictwa do kradzieży. Pomimo tego, że Bogdan Z. był tylko pomocnikiem sprawcy głównego Jana W., poniesie on odpowiedzialność w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo (art. 19 § 1 kk).

Przyjmując zatem, że czyny obydwóch mężczyzn stanowiły przestępstwa, prawdopodobnymi karami, które zostaną im wymierzone za popełnione występki, będą kary pozbawienia wolności do lat 2 z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 2-5 lat próby (art. 69 § 1 i 2 kk i art. 70 § 1 pkt 1 kk). Zważywszy na górną granicę zagrożenia przedmiotowych czynów wynoszącą 5 lat, możliwym będzie orzeczenie przez sąd w stosunku do obydwóch mężczyzn zamiast kary pozbawienia wolności – grzywny albo kary ograniczenia wolności do lat 2, w szczególności jeśli orzeczony będzie równocześnie środek karny (art. 58 § 3 kk). W sytuacji pojednania się przez mężczyzn z pokrzywdzonym (tj. w niniejszej sprawie z Lasami Państwowymi), naprawienia szkody przez sprawców lub uzgodnienia przez pokrzywdzonego i sprawców sposobu naprawienia szkody sąd będzie mógł skorzystać z dobrodziejstwa warunkowego umorzenia postępowania karnego zamiast wydawać wyrok skazujący (art. 66 § 3 kk). Istotnym jest, że skorzystanie z instytucji warunkowego umorzenia postępowania karnego w powyższych wypadkach jest fakultatywne i zależy od woli sądu.

W niniejszej sprawie wymaga podkreślenia, że w razie skazania (nie zaś warunkowego umorzenia postępowania karnego) obydwóch mężczyzn za kradzież drewna wyrąbanego w lesie (tj. Jana W.) i pomocnictwo do tejże kradzieży (tj. Bogdana Z.), obligatoryjnym będzie orzeczenie przez sąd od każdego z nich nawiązki na rzecz pokrzywdzonego w wysokości podwójnej wartości drewna (art. 290 § 2 kk). Nie ma tutaj znaczenia, że Bogdan Z. był wyłącznie pomocnikiem – wobec niego również zostanie orzeczona wspomniana nawiązka w wysokości podwójnej wartości drewna (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1996 roku, I KZP 30/96, OSNKW 1997/1-2/4). W związku z tym należy zaakcentować, że niemożliwym byłoby orzeczenie nawiązki solidarnie wobec obydwóch mężczyzn, co byłoby dla nich de facto korzystne, ponieważ wówczas pozostaliby zobowiązani do zapłaty łącznie (nie zaś oddzielnie) równowartości podwójnej wartości drewna. Orzeczenie nawiązki nie wyłącza możliwości złożenia przez pokrzywdzonego lub inną osobę uprawnioną (np. prokuratora) wniosku o orzeczenie obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody z art. 46 § 1 kk. W takiej sytuacji w razie skazania (nie zaś warunkowego umorzenia postępowania karnego) sąd będzie zobligowany do orzeczenia przedmiotowego środka karnego stosownie do udziału obydwóch mężczyzn w wyrządzonej szkodzie. Na marginesie wymaga nadmienienia, że gdyby obydwaj mężczyźni zostali skazani za kradzież i pomocnictwo do tej kradzieży, przy czym przedmiotem tych czynów byłoby drzewo rosnące w innym miejscu niż las, np. na polu, w parku, ogrodzie albo znajdujące się w tartaku, to wówczas nie byłoby możliwym obligatoryjne orzeczenie nawiązki z art. 290 § 2 kk. W takiej sytuacji nawiązka nie mogłaby być w ogóle orzeczona, w grę wchodziłby jedynie obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody z art. 46 § 1 kk.

Katarzyna Koć

Stan prawny na dzień 11 kwietnia 2012 roku.

Kradzież leków psychotropowych stanowi występek wyczerpujący znamiona art. 64 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 kk (skrót „kk” oznacza zwrot „kodeksu karnego”).  Zgodnie z art. 64 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. z 2005 roku Nr 179, poz.1485 z późn.zm.) kto zabiera, w celu przywłaszczenia, środki odurzające, substancje psychotropowe, mleczko makowe lub słomę makową, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W oparciu zaś o art. 12 kk dwa lub więcej zachowań, podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, uważa się za jeden czyn zabroniony; jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste, warunkiem uznania wielości zachowań za jeden czyn zabroniony jest tożsamość pokrzywdzonego. Istotnym jest, że pomimo tego, iż de facto trzykrotnie został dokonany zabór leków psychotropowych, zachowanie sprawcy zostanie potraktowane jako jeden występek, ponieważ kolejne zachowania sprawcy zostały podjęte w krótkich – maksymalnie 24 godzinnych odstępach czasu oraz zostały z góry zaplanowane, tj. objęte jego zamiarem.

W przedmiotowej sprawie interesującym jest, że kradzież substancji psychotropowych została oddzielnie uregulowana w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii w stosunku do kradzieży przewidzianej w przepisach kodeksu karnego. W rezultacie art. 64 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii stanowi przepis szczególny (tzw. lex specialis) względem przepisu art. 278 § 1 kk statuującego kradzież „zwykłą” i będącego przepisem ogólnym (tzw. lex generalis), a tym samym przepis art. 64 powołanej ustawy wyłącza stosowanie art. 278 § 1 kk zgodnie z regułą lex specialis derogat legi generali (tj. przepis o charakterze szczególnym uchyla przepis ogólny). W związku z tym wymaga nadmienienia, że powyższe zróżnicowanie „zwykłej” kradzieży uregulowanej w kodeksie karnym oraz kradzieży substancji psychotropowych nie ma wpływu na ustawowe zagrożenie karą, ponieważ w obydwu przypadkach jest ono jednakowe, tj. ma postać kary pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

W rezultacie powyższego oraz przy założeniu incydentalności przestępnego zachowania sprawcy przedmiotowego występku zostanie prawdopodobnie wymierzona kara pozbawienia wolności do 2 lat z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 – 5 lat próby (art. 69 § 1 i 2 kk i art. 70 § 1 pkt 1 i § 2 kk). Wymaga podkreślenia, że wobec sprawcy czynu z art. 64 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii można warunkowo umorzyć postępowanie karne jedynie w wypadku, gdy pokrzywdzony (w niniejszej sprawie np. właściciel apteki) pojednał się ze sprawcą, sprawca naprawił szkodę (np. poprzez zapłatę równowartości ceny zabranych leków) lub pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody (art. 66 § 1 i 3 kk). Istotnym jest, że w niniejszej sprawie nie zostanie orzeczony przepadek leków psychotropowych zabranych przez sprawcę w sytuacji, gdyby nie zdążył ich zużyć, ponieważ były one własnością osoby trzeciej – właściciela apteki, a sprawca uzyskał je w drodze przestępstwa (art. 70 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii). Ponadto w przedmiotowej sprawie w razie skazania sprawcy za czyn z art. 64 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie zostanie orzeczona nawiązka na cele zapobiegania i zwalczania narkomanii (art. 70 ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii – a contrario).

Należy także mieć na względzie, że zgodnie z art. 71 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w razie skazania osoby uzależnionej za przestępstwo pozostające w związku z używaniem środka odurzającego lub substancji psychotropowej na karę pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono, sąd zobowiązuje skazanego do poddania się leczeniu lub rehabilitacji w zakładzie opieki zdrowotnej i oddaje go pod dozór wyznaczonej osoby, instytucji lub stowarzyszenia. W niniejszej sprawie sprawca występku będący osobą uzależnioną – w razie skazania na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania – zostanie obligatoryjnie zobowiązany przez sąd do poddania się leczeniu i obligatoryjnie oddany pod dozór wyznaczonej osoby, instytucji lub stowarzyszenia. Istotnym jest, że jeżeli sprawca występku w okresie próby będzie uchylał się od wymienionego powyżej obowiązku albo dopuszczał się rażącego naruszenia regulaminu zakładu, do którego został skierowany na leczenie, sąd będzie mógł zarządzić wykonanie zawieszonej kary pozbawienia wolności (art. 71 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii).

Ponadto należy mieć na uwadze, że sprawca występku może „zwiększyć” swoje szanse na łagodniejsze potraktowanie przez organy ścigania i sąd w sytuacji, gdy w toku postępowania karnego (tj. po przedstawieniu zarzutów w postępowaniu przygotowawczym i przed zamknięciem przewodu sądowego) dobrowolnie podda się leczeniu i rehabilitacji lub udziałowi w programie profilaktyczno – leczniczym prowadzonym przez zakład opieki zdrowotnej lub inny podmiot działający w ochronie zdrowia. W takiej sytuacji prokurator albo sąd w postępowaniu sądowym do chwili zamknięcia przewodu sądowego będzie mógł zawiesić postępowanie przygotowawcze/postępowanie sądowe do czasu zakończenia leczenia, tj. prokurator/sąd będzie uprawniony (nie: zobowiązany) do zawieszenia postępowania. Natomiast po podjęciu postępowania przygotowawczego prokurator, uwzględniając wyniki leczenia, rozstrzygnie o dalszym prowadzeniu postępowania albo wystąpi do sądu z wnioskiem o warunkowe umorzenie postępowania karnego, zaś sąd – po podjęciu postępowania sądowego – rozstrzygnie o dalszym prowadzeniu postępowania albo warunkowo umorzy postępowanie (art. 72 ust. 1 i 2 oraz art. 73 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii). Niewątpliwym zatem pozostaje, że zakończenie przez sprawcę wymienionego powyżej leczenia lub uczestnictwa w programie z pozytywnym skutkiem „zwiększy” szansę na zastosowanie względem niego instytucji warunkowego umorzenia postępowania karnego, a tym samym „zmniejszy” ewentualność wydania wyroku skazującego.

Odpowiedź:  Zachowanie Jana S. stanowi przestępstwo usiłowania ograbienia grobu wyczerpujące znamiona art. 13 § 1 kk w zw. z art. 262 § 2 kk (skrót „kk” oznacza zwrot „kodeksu karnego”). Zgodnie z art. 262 § 2 kk kto ograbia zwłoki ludzkie, grób lub inne miejsce spoczynku zmarłego, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Wskazany występek oznacza zatem zachowanie polegające na przywłaszczeniu przez sprawcę jakichkolwiek przedmiotów mających związek z miejscem spoczynku zmarłego, tj. kwiatów, zniczy, wazonów, rzeźb, elementów metalowych (np. krzyży, wizerunków świętych, liter), płyty nagrobka itp. Istotnym jest, że nie ma znaczenia, do kogo należała przywłaszczona rzecz (np. do spadkobierców zmarłego, znajomych, osób postronnych) oraz jaką miała wartość materialną. W związku z tym wymaga podkreślenia, że ograbienie grobu nigdy nie zostanie zakwalifikowane jako wykroczenie (a zatem czyn zagrożony niższą karą niż przestępstwo), ponieważ wymienione przestępstwo nie należy do kategorii przestępstw przepołowionych, tj. mających swój odpowiednik w kodeksie wykroczeń, gdzie wartość przedmiotu czynności wykonawczej wynosi do 250 złotych. W konsekwencji powyższego nie ma znaczenia wartość przywłaszczonych z grobu rzeczy – czyn sprawcy zawsze będzie stanowił przestępstwo.

W przedmiotowej sprawie istotnym jest także wysokie zagrożenie karą, tzn. karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, które uniemożliwia zastosowanie wobec Jana S. warunkowego umorzenia postępowania karnego. Wskazane zagrożenie jest identyczne jak zagrożenie przewidziane dla przestępstwa oszustwa (wyłudzenia), co potwierdza, że przestępstwo ograbienia grobu jest traktowane jako budzące odrazę i zasługujące na surowe karanie. Prawdopodobną karą, która zostanie wymierzona Janowi S. za popełnienie przestępstwa z art. 13 § 1 kk w zw. z art. 262 § 2 kk, będzie zatem kara pozbawienia wolności poniżej 2 lat z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 – 5 lat próby (art. 69 § 1 i 2 kk i art. 70 § 1 pkt 1 kk).

KK

Odpowiedź: Zgodnie z art. 335 kpk (skrót „kpk” oznacza zwrot „kodeksu postępowania karnego”) prokurator może umieścić w akcie oskarżenia wniosek o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kary lub środka karnego za występek zagrożony karą nieprzekraczającą 10 lat pozbawienia wolności bez przeprowadzenia rozprawy, jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte. Powołany przepis statuuje instytucję dobrowolnego poddania się karze, tj. instytucję skazania bez przeprowadzenia rozprawy. Bezspornym jest, że występek kradzieży z art. 278 § 1 kk jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a zatem jego sprawca może skorzystać z instytucji dobrowolnego poddania się karze wyrażonej w art. 335 kpk. Skorzystanie z przedmiotowej instytucji polega najczęściej na przyznaniu się przez podejrzanego do sprawstwa zarzucanego mu czynu, złożeniu wyjaśnień oraz złożeniu do protokołu przesłuchania albo w odrębnym piśmie oświadczenia zawierającego propozycję wymierzenia ściśle skonkretyzowanych kary lub środka karnego za określony, zarzucany występek (w tym wypadku czyn z art. 278 § 1 kk), która to propozycja wymiaru kary musi zostać zaakceptowana przez prokuratora. W niniejszej sprawie mogłaby to być przykładowo kara 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby albo kara grzywny w wysokości 50 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 10 złotych, tj. 500 złotych (art. 278 § 1 kk w zw. z art. 58 § 3 kk w zw. z art. 33 § 1 i 2 kk). Istotnym jest, że decydując się na skorzystanie z instytucji dobrowolnego poddania się karze, można mieć wpływ na wysokość orzekanej w przyszłości przez sąd kary już na etapie postępowania przygotowawczego (tj. poprzedzającego postępowanie sądowe), przy czym można „negocjować” karę z prokuratorem. Wyrażenie przez podejrzanego woli skorzystania z tejże instytucji jest traktowane jako okoliczność łagodząca. Ponadto skorzystanie z tejże instytucji – w razie zaakceptowania przez sąd uzgodnionej pomiędzy prokuratorem i podejrzanym kary – znacznie skróci proces karny, ponieważ sąd wyda wyrok skazujący już na posiedzeniu, zaniecha tym samym przeprowadzenia rozprawy (tj. nie będzie ponownie przesłuchiwał świadków, biegłych, oskarżonego oraz nie będzie przeprowadzał innych czynności dowodowych). W rezultacie tego, iż sąd nie przeprowadzi postępowania dowodowego, ulegną zmniejszeniu koszty sądowe, do zapłaty których jest zobligowany podejrzany (oskarżony) w razie wydania wyroku skazującego, tj. nie będzie wydatków dokonanych z tytułu należności świadków i biegłych (kosztów dojazdów na rozprawę i utraconych zarobków przez świadków oraz wynagrodzenia za sporządzone w toku przewodu sądowego opinie przez biegłych), ryczałtu kuratora za sporządzenie wywiadu środowiskowego itp. Wymaga również podkreślenia dopuszczalność cofnięcia przez oskarżonego zgody na skazanie bez rozprawy także po wniesieniu przez prokuratora aktu oskarżenia wraz z przedmiotowym wnioskiem, a nawet na posiedzeniu sądu w przedmiocie tego wniosku. Reasumując, skorzystanie z instytucji dobrowolnego poddania się karze, jest korzystne dla obydwu stron procesu, tj. podejrzanego (oskarżonego) i prokuratora.

KK